logo

bar

साहित्य

०७५ मा क–कसका पुस्तक आउँदै छन् ?

प्रकाश गुरागाईँ, काठमाडौं, १० वैशाख - पुस्तकको बजार एकनासको हुँदैन । कहिले नाम चलेका लेखक नै बिक्दैनन् । कहिले नयाँ लेखकलाई पनि पाठकले औधी मन पराइदिन्छन् । तर, लेखक बुद्धिसागरको भनाइमा ०७४ सालमा राम्रा पुस्तक आए । सयौँ पुस्तकमध्ये पाँचवटा पुस्तक मात्र उत्कृष्ट आए भने त्यसलाई उपलब्धि मान्नुपर्ने उनको तर्क छ । जस्तो कि अंग्रेजी भाषामा...

शुभकामना २०७५ !

कञ्चन ओझा, काठमाडाैं - नयाँ उमङ्ग अनि जोश जागर नयाँ यो नयाँ वर्ष लिएर आओस् खुशी नयाँ । सुख शान्ति नयाँ रङ्ग–रुप नयाँ नयाँ विविधता सुन्दरता नयाँ । लेखिनेछन् फेरी कथा नयाँ नयाँ पृष्ठभूमि व्याख्यान नयाँ । छ नि त अनि भेश नयाँ रचेका व्यथा नयाँ सुनिएका ति आर्तनाद नयाँ । फेरीएको छ मुहार...

अबको साहित्य कस्तो साहित्य ?

नयाँ पत्रिका, काठमाडाैँ, ३० चैत - साहित्यले समाज देखाउँछ । अहिले प्रकाशित कृति कालजयी हुन् वा होइनन् यही वेला भन्न सकिँदैन । अहिलेको पुस्ताले अहिलेकै पुस्ताको मूल्यांकन गर्न सक्दैन । अहिलेका कृतिको मूल्यांकन अर्को पुस्ताले गर्छ । मान्छेसँग जोडिनु साहित्यको सबैभन्दा बलियो पक्ष हो । पहिला महाभारत, रामायणका पात्रमाथि धेरै साहित्य लेखियो । ती पात्र हाम्रो समाजभन्दा पृथक् थिए । अहिलेका पात्र हाम्रै...

‘कोरा विवरण र टिपोट नियात्रा होइन’

नयाँ पत्रिका , काठमाडौं, २८ चैत - कृष्ण बजगार्इं लामो समयदेखि बेलायत छन् । उनका निबन्ध, कथा, लघुकथा, हाइकुलगायतका संग्रह गरी आठवटा पुस्तक प्रकाशन भइसकेका छन् । उनको पछिल्लो निबन्धसंग्रह ‘भाया साक्रा’ सांग्रिला प्रकाशनले बजारमा ल्याएको छ । उनी समकालीन साहित्यडटकमका प्रकाशक तथा सम्पादक पनि हुन् । उनीसँग भाया साक्रा र नियात्रा लेखनबारे गज्जबका प्रकाश गुरागाईंले गरेको संवाद : नियात्रा किन...

स्याङ्जामा पाँच जना स्रष्टालाई सम्मान

सुशिल सुवेदी, स्याङजा, २४ चैत - स्याङ्जा साहित्य प्रतिष्ठानले शनिबार विविध कार्यक्रम गर्दै साहित्यिक क्षेत्रमा कलम चलाउने ५ जना स्रष्टालाई सम्मान गरेको छ । स्याङजा उद्योग वाणिज्य संघको सभाकक्षमा आयोजित स्रष्टा सम्मान,कृति बिमोचन एवम् बृहत काब्य गोष्ठीमा एक दर्जन भन्दा बढी सर्जक रचनाबाचन पनि गरेका थिए । कार्यक्रममा विभिन्न ४ विधामा ५ जना स्रष्टालाई पुरस्कार प्रदान...

एकदिवसीय राष्ट्र हुनुको सान

श्रीलोचन राजोपाध्याय, काठमाडाैँ, ५ चैत - सन् २००१/०२ तिर हो, तत्कालीन नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)का अध्यक्ष जयकुमार नाथ शाहले ‘अबको केही वर्षभित्र नेपाल पनि एकदिवसीय राष्ट्र हुनेछ’ भनेको । १७ वर्षअघि शाहले नेपाली खेलपत्रकारसँग एकदिवसीय मान्यताको कुरो गरिरहँदा बंगालदेशले टेस्ट मान्यता प्राप्त गरेको थियो । सन् २००० को प्रारम्भिक समयमा भारत, पाकिस्तान, श्रीलंकापछि क्रिकेटमा राम्रो प्रगति...

सरितको ऋतु फेरिँदै जान्छ

नयाँ पत्रिका, काठमाडौं, २८ फागुन - इन्द्रकुमार श्रेष्ठ सरित् नेपाली साहित्यमा परिचित नाम हो । गीत, गजल, कविता, कथा, उपन्यास, संस्मरणलगायत विधामा कलम चलाउने साहित्यकार सरितको हालै ‘ऋतु फेरिँदै जान्छ’ कथासंग्रह प्रकाशनमा आएको छ । यसअघि पाँचवटा कथासंग्रह प्रकाशन गरिसकेका सरितको नयाँ प्रकाशित संग्रहमा २५ वटा कथा समेटिएका छन् । रत्न पुस्तक भण्डारले प्रकाशन गरको ऋतु...

डेस्टिनेसन : आर्यघाट

अज्ञात लुइँटेल, काठमाडाैँ - स्थान : पशुपतिको आर्यघाट समय : साँझ ५ बजेतिर ‘दाइ, म त्यहाँ चिताको छेउमा उभिन्छु, मेरो फोटो खिच्दिनु न है ।’ म पुग्नेबित्तिकै आकासे रङको हाफसर्ट लगाएको एउटा केटोले मोबाइल निकाल्दै भन्यो । म उसको फोटो खिच्दिनुप-यो भनेर यसो हात तन्काउन खोज्दै थिएँ, अर्को मान्छेले नै मोबाइल लिएर उसको फोटो...

हेलो लक्ष्मण गाम्नागे सञ्चै ?

नयाँ पत्रिका, काठमाडाैँ - हास्यव्यंग्यकार लक्ष्मण गाम्नागे नेपाली साहित्य लेखनमा प्रायः सुनिने नाम हो । तीन दशकदेखि निरन्तर लेखनमा रहेका गाम्नागेका आधा दर्जन कृति प्रकाशित छन् । जसमध्ये तीनवटा कविता र तीनवटा निबन्धका कृति छन् । हुन त उनी फुटकर लेखनमा झनै सक्रिय छन् । ९ वर्षदेखि सिस्नुपानी नेपालका अध्यक्ष रहेका गाम्नागेसँग नयाँ पत्रिकाका...

लीलामय जीवनको अन्त्य

प्रकाश गुरागाईं, - दार्जिलिङमा सम्मानपूर्वक लिइने नाम हो, आइबी सर । मंगलबार साँझ उनै आइबी अस्ताए, अर्थात उनको निधन भयो । खबर बिजुली बेगमा दार्जिलिङदेखि नेपालसम्म फैलियो । आइबी सरका उपन्यास र कथाका पात्रहरू धेरैका दिमागमा सल्बलाए । ताजा बनेर उभिए । तिनै आइबी सर अर्थात् साहित्यकार इन्द्रबहादुर राईलाई दिइएका श्रद्धाञ्जलीले मंगलबार साँझ...

ययाति : यौनसत्ता र नारी विद्रोहको कथा

प्रकाश गुरागाईं, काठमाडौं, १९ फागुन - रङ्गमञ्च जवानीको चरम अनुभूति भोगिरहेको मान्छेले आफू एक्कासि वृद्ध हुने खबर पायो । अब ऊ के गर्ला ? आत्महत्या ? अथवा के सोच्ला, निराशा ? वा हिम्मत ? अचानकको परिवर्तनले पक्कै हतास होला । वृद्ध भएका आफ्ना हजुरबुबा सम्झेला । सेता कपाल, चाउरिएका गाला, कुप्रो शरीर, थरथर काँपेका हात, काँपेको...

पुस्तक समीक्षा : भोग्या इतिहासको अनुहार

लक्ष्मी रुम्बा, १९ फागुन - हजारौँ मजदुरको पसिना घोलिएको लमतन्न राजमार्ग रातको दहमा चुर्लुम्मै डुबेको छ । बाटोको नक्सा पढ्दै अन्धकार चिरिरहेछ गाडीको उज्यालो । चम्किरहेछ प्रेम–आलोकमा सामलीको मनको आकाश । प्रेमको नथियासँगै कुदाइरहेकी छे सामली आफूलाई जीवनजस्तै राजमार्गका बांगाटिंगा धर्साहरूमा । विपरीत दिशाबाट पार हुँदै छन् उनको प्रेमको भौतिक रूप– दिवाकर । तर, एउटै...

कथा : मनौरो

कञ्चन ओझा , १२ फागुन - ‘स्मोकिङ छोड्दा नि त्यो सिग्रेटको माया ला’को होला है, तिमीलाई ! तर, मबाट टाढा हुँदा मेरो अलिकति पनि माया लागेन नि ?’ भन्दै जोरसँग फोनमै कराउँछे ऊ । फोनको अर्को किनारमा थियो, समीर । जो उसको त्यत्रो ठूलो स्वरलाई सुनेर नि बडो शान्तपूर्वक केही नबोलेर धैर्य धारण गरी सुनिरहेको थियो...

मनोवाद : १९००

टंक चौलागाई, नयाँ पत्रिका, काठमाडाैँ - मनोवाद [caption id="attachment_24607" align="alignleft" width="300"] टंक चौलागाई[/caption] सबैजना आउनुभो ? ढोका लाइदेऊ त्यहाँ सहयोग गर्ने कोही भए ! (साउती) भाग्छन् के दर्शक, ढोका लगाएर थुन्नुपर्छ । कोही छैन ? आफैँ लगाइदिन्छु । (केहीबेर ढोकामै अडिएर) जसलाई आवश्यक पर्छ, काम उसैले गर्ने हो । (आदेश) ख्याल गर्नुस्, तपाईँहरूले यो ढोका खोल्न...

अविराम परिश्रमको महत्व

नयाँ पत्रिका, काठमाडाैं - अविराम परिश्रमको महत्व : उहिल्यै गुरुकुलीय परम्पराको एउटा गुरुकुलमा छात्रहरूको अध्ययन पूरा भयो । अध्ययन पूरा भएपछि गुरुकुलका आचार्यले आफ्ना शिष्यहरूको परीक्षा विभिन्न तरिकाबाट लिने गर्थे । उनीहरू अहिलेको जस्तो प्रश्न र उत्तरको शैलीमा आफ्ना शिष्यको परीक्षा लिने गर्दैनथे । परीक्षाका लागि उनीहरू आफ्ना शिष्यलाई कुनै न कुनै गम्भीर रहस्यले...

जहाँ प्रेम, सेक्स र विवाह पढाइन्छ !

अाश्विनी काेइराला, लेखक, काठमाडाैं - गत ३ भदौ बेग्लै तनाव थियो । उपन्यासको अन्त्य कसरी गर्ने भन्ने कुराले मथिंगल खाइरहेको थियो । तीनवटा थिम मनमा आइरहेका थिए । तर, कुनैले पनि चित्त बुझाइरहेका थिएनन् । त्यो भारबाट थोरै विश्राम लिन लेख्दै गरेको पहिलो ड्राफ्ट प्रकाशककहाँ पठाएको थिएँ । दसैँमा जसरी पनि पुस्तक निकाल्नुपर्ने दबाब पाठक र प्रकाशक दुवैतिरबाट थियो । अन्त्यविनाको...

मनुको मनमौजी जिन्दगी

दुर्गा पाैडेल, काठमाडाैं - चेतमानसिंह भण्डारीले जिन्दगीको लामो कालखण्ड मनमौजी घुमफिरमा बिताए । उनी ११ वर्षकै उमेरदेखि घुमन्ते बनेका थिए । हिजोआज भने ललितपुर भैँसेपाटीस्थित निवासमा फेसबुक चलाएर दिन बिताउँछन् । पछिल्लो समय उच्च रक्तचाप तथा ‘स्ट्रोक’ले थला परेका छन्, श्रीमती र कान्छा छोरा–बुहारीको साथ जिन्दगीको हिसाब–किताब गरिरहेका छन् । चेतमानसिंह भण्डारी प्रारम्भिक चरणमा...

केटी : प्रेमिका, साथी कि छोरी ?

कृष्ण आचार्य, काठमाडाैं - एक सााझ रेणु (नाम परिवर्तन) ले फोन गरी । मास्टर्स सँगै पढेको साथी बिरामी परेकाले उसलाई भेट्न जाने उसको प्रस्ताव थियो । अर्को दिन बिहान उसलाई भेट्न पाटन जाने कुरा भयो । पूर्वयोजनाअनुसार बिहान ७ बजे बिजुलीबजारमा भेटेर हामी पाटनतर्फ लाग्यौँ । बिरामी साथीको घरमा पुगेर उसको अवस्था बुझ्यौँ ।...

जसले जन्माए नेपाली शब्दसागर

कृष्ण कट्टेल/नयाँ पत्रिका, काठमाडौं, ५ माघ - ती व्यक्ति उनै हुन्, जो ०४४ देखि ०५७ सालसम्म एउटै कोठामा घोत्लिरहे । त्यसअघि नै उनले नेपालको प्रत्येक भूगोल र भाषा संस्कृतिलाई नजिकबाट पढिसकेका थिए । तराईका अधिकांश फाँट, पहाडका पत्र र हिमालका हिम्मतका लवजहरू पुगेर नै उतारिसकेका थिए, दिमागमा उनले । परिणामस्वरूप १३ वर्षसम्मको निरन्तरताले जन्मियो, एक लाख ४१...

नेपाल निर्माणमा ‘वामदेव चिन्तन’

हरि रोका, काठमाडौं, ३ माघ - पावर पोलिटिक्स उच्चतम उतार–चढावका वेला कामरेड वामदेव गौतमको “नेपाल नवनिर्माण महाअभियान” किताब बजारमा आयो । विगतमा सम्पन्न तीनवटै तहको निर्वाचनमा स्पष्ट बहुमत हासिल गरेको वाम गठबन्धनका एक हस्ती, जसले यो गठबन्धन निर्माणमा समेत निर्णायक भूमिका निर्वाह गरेको ठानिएको छ, उहाँको पुस्तकको महत्व नहुने त कुरै भएन । किनकि अबको सरकारको...

कसले लाभ पाए ट्रिकल डाउन अर्थतन्त्रबाट

नयाँ पत्रिका, काठमाडौं, ३० पुस - पुस्तक अंश: असमानताको पक्षमा वकालत गर्नेहरू धनी मानिसलाई धेरै पैसा दियो वा पैसा कमाउन दिने अवसर दियो भने सबैलाई फाइदा पुग्छ किनभने यसले आर्थिक वृद्धिलाई बढाउँछ भन्ने धारणा राख्छन् । यस किसिमको विचारलाई ट्रिकल डाउन अर्थशास्त्र भनिन्छ । यस किसिमको अर्थतन्त्रको लामो इतिहास छ, तर लामो समयदेखि यो बदनामसमेत छ...

अबको नेपाल : सम्भावना र कार्यदिशा

डा. विनोद न्यौपाने , काठमाडौं, २९ पुस - पुस्तक समीक्षा - तथ्यांक विभागको ०७० मा सार्वजनिक एक अध्ययनअनुसार करिब ५४ हजार घरपरिवारको ६१ लाखभन्दा बढी व्यक्ति निरपेक्ष गरिबीको रेखामुनि छन् । नेपाली परिप्रेक्ष्यमा दोस्रो विश्वयुद्धपछि आएको विश्वव्यापीकरण धारणा र शीतयुद्धपछिको राजीतिक, आर्थिक संरचना र सामाजिक परिवर्तनले ल्याएका नीतिहरूले गरिबीलाई परिवर्तनतर्फ लगेको देखिन्छ । विश्वव्यापीकरणको प्रभाव अध्ययन गर्दा सांस्कृतिक,...

धरानमा फकिर कवि

प्रकाश गुरागाईं, - प्रकाश आङ्देम्बे मेरा लागि कवि हुन् । तर, बल्ल कवितासंग्रह प्रकाशनको तयारी गर्दै छन् । बरु उनले आफूलाई नाटककार, गजलकार र फिल्म निर्देशकका रूपमा स्थापित गराइसकेका छन् । नेपालमा तांकासंग्रह निकाल्ने औँलामा गनिने कविमध्ये हुन्, प्रकाश आङ्देम्बे । उनको पहिलो पहिचान कवि नै हो । र, आज जे छन्, त्यो...

यज्ञशको ‘भुइयाँ’लाई पहिचान पुरस्कार

नयाँ पत्रिका, काठमाडाैं - लेखक तथा पत्रकार यज्ञशको गैरआख्यान ‘भुइयाँ’लाई सन् २०१८ को पहिचान पुरस्कार दिइने भएको छ । बेलायतको लन्डनमा बसेको पहिचान पुरस्कार कोषको आइतबारको बैठकले सो कृतिलाई पुरस्कार दिने निर्णय गरेको हो । पहिचान प्राप्तिका लागि संघर्ष गरिरहेका भुइँमा रहेका मानिसका कथा पुस्तकमा उतारेको भन्दै कोषले सो कृतिलाई पुरस्कृत गर्ने निर्णय गरेको...

भूपिजति सशक्त समकालीन कवि अरु थिएनन्

डा. अमर गिरी, काठमाडाैँ - आरम्भमा माक्र्सवादी दर्शनबाट डोरिएका भूपि शेरचन आधुनिक नेपाली कविताका दोस्रो प्रहरका प्रखर प्रतिभा थिए । केही समय उनी कम्युनिस्ट राजनीतिमा पनि सक्रिय रहे । १० पुस १९९२ मा मुस्ताङको थाक टुकुचेको सम्पन्न थकाली परिवारमा जन्मिएका उनी करिब साढे तीन दशक साहित्य सिर्जनामा सक्रिय रहे । उनी साढे तीन दशक जति...

मण्डलामा ‘चिसो भञ्ज्याङ’

माधवप्रसाद वन्जारे, काठमाडौं, १६ पुस - यतिवेला मण्डला नाटकघरमा ‘चिसो भञ्ज्याङ’ नाटक मञ्चन भइरहेको छ । सन्दीप श्रेष्ठको लेखन तथा निर्देशनमा बनेको नाटकले मुलुकले व्यहोरेको एउटा सशस्त्र कालखण्डको विम्ब प्रयोग गर्दै सामाजिक, ऐतिहासिक पक्षको चित्रण गरेको छ । नाटकमा सुदूरपूर्वको परिवेश तथा राई–लिम्बूको मौलिक संस्कार पनि पस्किइएको छ । नाटकको उठान आलोक र मुनाको प्रेम वार्तालापबाट...

रोज्जा कवि

प्रकाश गुरागाईं, काठमाडौं, १५ पुस - म पो ढिला भएँ । उनी ठीक समयमै बेकरी क्याफे आइपुगेछन् । कुनातिर बसेर हट लेमन पिउँदै थिए । यसअघि मेरो भेट भएको थिएन । तर, उनलाई चिन्न समस्या परेन । वरिपरिका मान्छे हेरेँ । उस्तै–उस्तै ‘गेट अप’ । उनको भने फरक छ । मेक्सिकन स्टाइलको ह्याट र गम्लङ्ङ ज्याकेट...

महाअभियानपछिको नेपाल

वामदेव गौतम, काठमाडौं, १५ पुस - गौरवबोधले ओतप्रोत नेपाली समाज नवनिर्माण महाअभियान सम्पन्न भएपछि सम्पूर्ण नेपाली जनताले नयाँ युग निर्माण भएको महसुस गर्नेछन् । त्यो इतिहासको अभूतपूर्व गौरवबोधको अवस्था हुनेछ । नेपाली समाज सम्पूर्ण पछौटे संस्कार परित्याग गरी सभ्य, सुसंस्कृत र आर्थिक रूपले समृद्ध हुनेछ । यस किसिमको सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणबाट नेपाल राष्ट्र आफ्नो विशेषताको समाजवादमा प्रवेश...

भूपि मुक्तिकामी जनताका आदर्श कवि

डा. अमर गिरी, काठमाडौं, १५ पुस - भूपि नेपाली काव्यफाँटका महत्वपूर्ण व्यक्तित्व हुन् । आरम्भमा माक्र्सवादी दर्शनबाट डोरिएका उनी आधुनिक नेपाली कविताका दोस्रो प्रहरका प्रखर प्रतिभा थिए । केही समय उनी कम्युनिस्ट राजनीतिमा पनि सक्रिय रहेका थिए । वि.सं. १९९२ पुस १० गते मुस्ताङको थाक टुकुचेको सम्पन्न थकाली परिवारमा उनको जन्म भएको थियो । ०४६ साल जेठ...

राजन मुकारुङ मेरै कारण लेखक भयो : प्रगति राई

प्रकाश गुरागाईं, काठमाडौं, १३ पुस - प्रगति राईका कवितासंग्रह ‘वादी विज्ञप्ति’ (२०६२) र उपन्यास ‘लेखककी स्वास्नी ’(२०६९) प्रकाशित छन् । अर्को उपन्यास बिर्सिएको मृत्यु प्रकाशोन्मुख छ । पछिल्लो समय राजन मुकारुङको ‘१५औँ प्रेमिका’ सार्वजनिक भएपछि राईको असन्तुष्टि फेसबुकबाट सार्वजनिक भएको थियो । उनले आफ्नो लेखकीय जीवन र राजन मुकारुङसँगको सम्बन्धबारे नयाँ पत्रिकाका प्रकाश गुरागाईंलाई यसरी सुनाइन्...

कोइला–खानीमा भेटिएको कथा

दिनेशकुमार कार्की, काठमाडाैं - कोइला–खानीमा भेटिएको कथा -मेरा माइला फुपाजु बेपत्ता भएको थुप्रै भएको थियो । पछि मेघालयमा भएको पत्तो लाग्यो । ०५३ साल मंसिरमा उहाँलाई लिन म मेघालय गएँ । मलाई बताइएको ठाउँमा फुपाजुलाई भेटिनँ । खर्चपात पनि सकियो । खर्च जुटाउनका लागि खानीमा काम गर्न थालेँ । खानीमा सुरुङमार्ग हुँदै जानुपथ्र्यो । मैले यसबारे उपन्यासमा पनि बयान गरेको छु । वास्तवमा...

धरावासी फ्रम अमेरिका

नयाँ पत्रिका , - लाग्छ अमेरिका उनको गुप्तवास हो । उनी लेख्नकै लागि गुप्तवासमा छन् । ६ महिनापछि निस्किन्छन् र पाठकलाई नयाँ पुस्तक उपहार दिन्छन् । त्यसो त अमेरिकामा उनलाई लेख्ने वातावरण पनि मिलेको छ । धरावासी अमेरिका गए । यो ४ वर्षअघिको कुरा हो । अहिलेको कुराचाहिँ उनी अमेरिकामै छन् । काम गर्दैनन्...

12