logo

bar

अस्तित्व संकटमा भियतनामी हिन्दू

नयाँ पत्रिका काठमाडाैँ, १२ वैशाख | बैशाख १२, २०७५

पछिल्ला दिनमा म हिन्दू धर्मलाई मूल रूपमै हेर्नका लागि मध्यभियतनाम पुगेको थिएँ । यहाँ पुगेपछि मलाई यहाँ कतिपय पारम्परिक विषय यथावत् छन् तर निकै धेरै बदलिसकेको छ भन्ने महसुस भयो । केही त बाँकी छ, तर निकै धेरै गुमिसकेको छ ।

भियतनाममा खुम्चिँदो हिन्दू जनसंख्या

चम्पा समुदाय दुई हजार वर्षको इतिहासका साथ अझै जीवित छ । तर, यहाँ हिन्दू धर्म समाप्त हुने अवस्थामा पुगेको छ । चम्पा क्षेत्र प्राचीन कालमा हिन्दू राज्य र हिन्दू धर्मको गढ थियो । चम्पाका केही बचेखुचेका प्राचीन मन्दिर यसका साक्षी बनेका छन् कि कुनै समय यहाँ हिन्दू धर्मको बोलवाला थियो ।

यहाँका स्थानीय चम समुदायको शासन दोस्रो शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीसम्म चल्यो । चम समुदायमा अधिकांश जनसंख्या हिन्दूको थियो । पछि उनीहरूमध्ये कैयौँले बौद्ध र इस्लाम धर्म अपनाए । आज यहाँको हिन्दू समाज खुम्चिँदै गएको छ । यसलाई खोज्न हामी मी न्गेप गाउँ पुगौँ ।

सदियौँदेखि बसेका हिन्दू

गाउँ निकै सानो थियो, हाइवेबाट केही किलोमिटर भित्र मात्र । मध्याह्नको समय थियो र सूर्य शिरमाथि । एउटा घरबाहिर उभिएका टाउकामा कपडा बाँधेका कुर्ताधारी युवा इनरा जाका फोनमा कसैसित कुराकानी गर्दै थिए । भान्छामा खाना बनिरहेको थियो । उनको भाषा भियतनामी भाषाभन्दा भिन्न थियो । कुराकानी समाप्त गरेपछि उनले हाम्रो स्वागत गरे र बताए कि उनी आफ्ना पितासित कुराकानी गरिरहेका थिए ।

घरबाहिर खानाका टेबल सजिएका थिए । ढोकामा एक–दुई मूर्ति सजाइएका थिए । इनरा जाका र उनका पिता इनरा सारा हिन्दू धर्मावलम्बी थिए । जसका पूर्वज सदियौँदेखि यस क्षेत्रमा बसोवास गर्दै आइरहेका छन् । पिता–पुत्रको यस जोडीको मिसन हिन्दू धर्मलाई बाहिरी प्रभावबाट बचाउनु र चम संस्कृति बचाइराख्नु मात्र होइन, यस प्रक्रियामा चम समुदायको गुमेको साहित्य र कलाको खोज पनि हो ।

इनरा सारा चम भाषाका कवि पनि हुन् र उपन्यासकार पनि । उनले निकै मिहिनेतपूर्वक चम साहित्यका पुराना कविहरूको खोज गरेका छन् र उनका कविता प्रकाशित गरेका छन् । उनका अनुसार उनले बाल्यकालदेखि नै आफ्नो समुदायको स्वर्णिम कालबारे सुनेका छन्, जसमा केही वास्तविकता छन् भने केही कल्पना ।

इनरा साराले भने– मेरो बाल्यकालका शिक्षक र आफन्तले मलाई कैयौँ मिथक र साधारण जीवनबारे बताएका छन् । जब–जब म ठूलो हुँदै गएँ, मेरो सम्झना मिथकहरूको संसार र तथ्यको संसारबीच समानान्तर रूपमा अघि बढ्यो ।

हिन्दू धर्म संरक्षणको प्रयास

पिता चम समुदायको साहित्यलाई पुनर्जीवित गर्ने प्रयासमा जुटेका छन् भने पुत्र हिन्दू धर्मलाई बचाउने कार्यमा । उनले यस कोसिसमा चारपटक भारतको भ्रमण गरिसकेका छन् र एकपटक विश्व हिन्दू सम्मेलनमा भाग पनि लिइसकेका छन् । पुत्र इनरा जाका भन्छन्– भारतबाट प्रेरणा लिएर यहाँ हिन्दू धर्मबारे मानिसलाई बताउने कोसिस गरिरहेको छु । तर, यहाँको हिन्दू धर्म भारतभन्दा बिल्कुलै अलग छ ।

इनरासित हामीले हिन्दू धर्मको कुनचाहिँ पुरानो परम्परा र रीतिरिवाज उनको समाजमा अझै जीवित छ भनेर सोध्यौँ । जवाफमा उनले भने– अधिकांश त हामीले आफ्ना मातापिता तथा हजुरबा–हजुरआमाबाट सुनेका हौँ । हाम्रा पूर्वज लिंग आकारको ढुंगाको पूजा गर्थे । हामी आज पनि शिवभक्त हाँै । हाम्रा मन्दिर पनि शिवकै हुन् ।

आज चम समुदायको जनसंख्या एक लाख ७० हजार छ, जुन तीन प्रान्तमा फैलिएको छ । जसमध्ये हिन्दूको संख्या लाखभन्दा माथि छ । चम्पा क्षेत्रमा चारवटा मन्दिर छन्, जसमध्ये दुईमा आज पनि पूजाआजा हुने गर्छ । यहाँ हिन्दू धर्म मेटिने अवस्थामा पुगिसकेको छ । इनरा जाकासित हामीले रामायण, भागवत गीता या महाभारत पढेका छन् कि छैनन् भनेर सोध्यौँ ।

उनले भने– हाम्रो समुदायमा अब यी धार्मिक पुस्तक छैनन् । तपाईं हामीले तिनलाई पहिल्यै गुमाइसक्यौँ भन्न सक्नुहुन्छ । हाम्रा पुजारीसित पनि अब यी किताब छैनन् । युवा इनरा अगाडि भन्छन्– हाम्रो समुदायका युवापिँढी हिन्दू धर्मका धेरै मान्यतासित परिचित छैनन् ।

भियतनामी हिन्दूका पूर्वज

एक जमानामा हो ची मिन्ह जस्तो भियतनामको दक्षिणी सहरमा पनि निकै हिन्दू जनसंख्या थियो । अझै पनि छन्, केही पुराना त केही मिश्रित नश्लवाला मानिस यस सहरमा बसोवास गर्छन् । अठारौँ शताब्दीमा बनेको मन्दिरको देखभाल गर्ने मुतैय्या आधा भारतीय र आधा भियतनामी हुन् ।

उनका पूर्वज तमिलनाडुबाट आएर यहीँ बसेका थिए । उनले बिहे पनि यहीँ गरे । हिन्दू धर्मसित उनीहरू अझै जोडिएका छन् । मुतैय्या भन्छन्– मेरा पिताले भगवान्को पूजा कसरी गरिन्छ भनेर मलाई सिकाउनुभयो । श्लोक पनि कण्ठस्थ गराए । मलाई मन्दिरबारे सबै थाहा छ ।

जुबेर अहमद

(अहमद बिबिसी संवाददाता हुन्)
बिबिसी डट कम/हिन्दीबाट

तपाईको प्रतिक्रिया