पढाइमा ८० लाख खर्चेका बेरोजगार पाइलट : किन खोल्न चाहँदैनन् वास्तविकता ? - Naya Patrika
© 2017 Naya Prakasan Pvt. Ltd.

जन्मपछि प्रायः नवजात शिशुको शरीरमा रौँ देखिने गर्छ । यसलाई हटाउने केमिकलको प्रयोग शिशुको कलिलो छालाका लागि हानिकारक हुन्छ । यस्तो हानिकारक केमिकल प्रयोग गर्नुको साटो घरेलु उपाय प्रयोग गरी…
पूरा पढ्नुहोस् »

शशीधर भण्डारी/नयाँ पत्रिका प्युठान नगरपालिका–३ दैलीसिमलमा खानेपानीको अभाव भएको छ । वर्षा नसकिँदै पानीको संकट परेपछि वडावासी एक गाग्री पानीका लागि रातभर पँधेरोमा बस्न बाध्य छन् । ‘खानेपानी भर्न रातभर…
पूरा पढ्नुहोस् »

तीन दिनभित्र स्वतन्त्रता घोषणा फिर्ता नलिए अप्रिय निर्णय लिइने स्पेन सरकारको चेतावनी स्पेन सरकारले क्याटलोनियाका पृथकतावादी नेताहरूलाई क्याटलन राज्यलाई स्पेनबाट स्वतन्त्र भएको घोषणा फिर्ता लिन तीन दिनको समय दिएको छ…
पूरा पढ्नुहोस् »

रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा सम्पन्न २ नम्बर प्रदेश स्तरीय कराते प्रतियोगितामा सात स्वर्र्ण पदक सहित रौतहट जिल्ला प्रथम भएको छ । नेपाल सितोरियो कराते संघ रौतहटको आयोजनामा चन्द्रनिगाहपुरमा सम्पन्न प्रतियोगितामा २ नम्बर…
पूरा पढ्नुहोस् »

कसैले तपाईंलाई सोध्यो, ‘कस्ती युवती मनपर्छ ?’ तपाईं के भन्नुहुन्छ ? पक्कै पनि सुन्दर या राम्री । सुन्दरताले जो–कसैलाई सजिलै अभिभूत बनाउँछ । जसमा हामी आनन्दित हुन्छौँ । चाहे कुनै…
पूरा पढ्नुहोस् »

सन् २०१८ मा रसियामा फुटबलकै महाकुम्भ मेला भनेर चिनिने विश्वकप हुँदै छ । अहिलेसम्म विश्वकपमा २३ राष्ट्रले आफ्नो स्थान पक्का गरेका छन् । रसिया विश्वकपमा ३२ राष्ट्रले भाग लिनेछन् ।…
पूरा पढ्नुहोस् »

गैरआवासीय नेपालीको दुईदिने सम्मेलन भवन भट्टको अध्यक्षतामा नयाँ नेतृत्व चयन गर्दै सकिएको छ । यसपालि अध्यक्षका लागि अर्को सशक्त दाबी प्रस्तुत गरेकी अस्ट्रेलियाकै धनाढ्य जमुना घले गुरुङ पराजित भएकी छिन्…
पूरा पढ्नुहोस् »

नयाँ पत्रिकाको न्युजरुममा आज उद्योग वाणिज्य महासंघकी अध्यक्ष भवानी राणासँग अन्तरक्रिया हुँदैछ । मुलुकको विकासमा निजी क्षेत्रका योगदान कति भन्ने विषयमा अन्तरक्रिया केन्द्रित हुँदैछ । अन्तरक्रिया फेसबुक लाइभ हेर्न तलको लिंकमा…
पूरा पढ्नुहोस् »

नुनुता राई , काठमाडौं   |   साउन २७, २०७४

पाइलट भएर जहाजको ककपिटमा बस्दासम्म पुगनपुग एक करोड खर्च हुन्छ । पढ्नकै लागि मात्र देशअनुसार ४५ देखि ६० लाखसम्म खर्च लाग्छ । त्यसपछि टाइपरेटिङ (कुन पदका लागि हायर गरेको हो सोअनुसार विदेशमा गरिने तालिम) गर्न करिब २५ लाख र लाइसेन्स लिनका लागि १० लाखसम्म खर्च लाग्छ ।

धेरै बाबुआमाको सपना हुन्छ– छोराछोरीलाई डाक्टर, पाइलट वा इन्जिनियर बनाउने । बाहिरबाट हेर्दा यी पेसालाई सम्मान र आम्दानीका दृष्टिले अग्रस्थानमा राखिन्छ । तर, यसको भित्री पाटोको विषयमा धेरै अनविज्ञ छन् । धेरैको इच्छा र सपना भएको पाइलट बन्न झन् धेरै गाह्रो छ । झन्डै करोड खर्च गरेर विदेशमा अध्ययन पूरा गरेपछि उनीहरूलाई लाइसेन्सको टेन्सन हुन्छ । लाइसेन्स बनाउन फेरि लाखौँ खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसपछि पनि रोजगारी सजिलै पाइँदैन । देशभित्र अहिले करिब अढाइ सय त्यस्ता बेरोजगार युवा छन्, जसले पाइलट अध्ययन सकेर लाइसेन्स पनि लिएका छन्, तर जागिर पाएका छैनन् । उडिरहेका जहाज हेरेर चाँडै काम पाउने सुन्दर सपना देखिरहेका छन् उनीहरू ।

निरञ्जनमान प्रधान सन् २०१० मा फिलिपिन्सबाट पाइलट पढेर आए । सोही वर्ष उनले नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणबाट कमर्सियल पाइलट लाइन्सेस (सिपिएल) लिए । त्यसपछि रोजगारका लागि विभिन्न एयरलाइन्स गए । तर, जागिर पाएनन् । क्षमता हुँदाहुँदै पनि रोजगारीका लागि उनलाई ठूला मान्छेको भनसुन पुगेन । तर, रोजगार पाउने आशा मारेनन् । सात वर्ष पुगेर लाइसेन्सको म्याद सकिँदासम्म पनि उनले निराशाबाहेक अरू केही हात पार्न सकेनन् । उल्टै एयरलाइन ट्रान्सपोर्ट पाइलट लाइसेन्स प्रोजन (एटिपिएल) अनिवार्य बनाइयो । ‘लाखौँ खर्च गरियो, पाइलट बनेर जहाज उडाउने सपना लिएर पढिएको थियो । रोजगारी नपाएपछि पाइलट बन्ने सपना त्यस्तै भयो,’ प्रधानले गज्जबसँग भने, ‘नेपालमा कुनै पनि क्षेत्रमा रोजगारी पाउनका लागि क्षमता मात्र भएर हुँदैन भन्ने मैले अनुभव गरेँ ।’ त्यसो त उनले अब पाइलट बनेर प्लेन उडाउने सपना छाडिसकेका छन् । उनी अहिले पारिवारिक पेसामा सक्रिय छन् । अब लाइसेन्स रिन्यु गर्न र एटिपिएल लिनका लागि कम्तीमा १८ लाख चाहिन्छ । भन्छन्, ‘कति खर्च गर्नु ? यति गरेर पनि रोजगार पाउँछु भन्ने छैन । त्यसैले अब सपना नै मारेर बसेको छु ।’ प्रधान त एक उदाहरण मात्र हुन् । उनीजस्ता झण्डै अढाइ सय युवा पाइलटको लाइसेन्स लिएर बेरोजगार बसिरहेका छन् ।

निरञ्जनमान प्रधान

पाइलट बन्न एक करोड

पाइलट भएर जहाजको ककपिटमामा बस्दासम्म पुगनपुग एक करोड खर्च हुन्छ । पढ्नकै लागि मात्र देशअनुसार ४५ देखि ६० लाखसम्म खर्च लाग्छ । त्यसपछि टाइपरेटिङ (कुन पदका लागि हायर गरेको हो सोअनुसार तालिम लिनका लागि विदेश जानुपर्छ) गर्नका लागि करिब २५ लाख र लाइसेन्स लिनका लागि १० लाखसम्म खर्च लाग्छ । तर, नेपालमा अहिले पाइलटको तलब सुरुको फेजमा ५० देखि ८० हजार रुपैयाँसम्म हुन्छ । तैपनि पाइलट बनेर प्लेन उडाउने सपना सजाउनेहरू धेरै छन् । त्यसका लागि उनीहरू राम्रै धनराशि खर्च गर्न तयार छन् । विदेश गएर मिहिनेतका साथ अध्ययन पनि गर्छन् । लाइसेन्स लिन्छन् । त्यसपछि सुरु हुन्छ टेन्सन । किनकि लाखौँ लगानी गरेर सबै प्रक्रिया पु¥याए पनि उनीहरूसँग जागिर हुँदैन ।

कतिले लिए लाइसेन्स, कतिले पाए रोजगारी ?

अहिलेसम्म स्वीकृति लिएर पाइलट पढ्न जानेहरूको संख्या एयरलाइन ट्रान्सपोर्ट पाइलट लाइसेन्स प्रोजन (एटिपिएल) का लागि एक सय ३० जना र कमर्सियल पाइलट लाइसेन्स (सिपिएल) अन्तर्गत तीन सय ७८ जना छन् । जसमा एरोप्लेन र हेलिकोप्टर गरी विभाजन गरिएको छ । जसमध्ये एटिपिएलअन्तर्गत एरोप्लेनका लागि एक सय ९ र हेलिकोप्टरका लागि २१ जनाले लाइसेन्स लिएका छन् भने सिपिएलअन्तर्गत एरोप्लेनका लागि दुई सय ७७ र हेलिकोप्टरका लागि ५० जनाले लाइसेन्स लिएका छन् । प्राइभेट पाइलट लाइसेन्स (पिपिएल) जम्मा सातजनाले लिएको भए पनि सबैको समयावधि सकिएको नेपाल उड्डयन प्राधिकरण (क्यान)का प्रवक्ता वीरेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले बताए । ‘सबै राजा–महाराजाले लिएकाले अहिले निष्क्रिय छन्’, उनले भने । तर, यो तथ्यांक कहिलेदेखिको हो भन्ने प्रस्ट नभएको उनले बताए । भन्छन्, ‘अहिलेसम्म कति पढ्न गए र कति आए भन्ने तथ्यांक हामीसँग छैन । मैले त खालि हेरेर मात्र जानकारी दिने हो ।’ सरकारी निकाय नै यसप्रति कति गैरजिम्मेवार छ भन्ने प्रवक्ता श्रेष्ठको भनाइले प्रस्ट हुन्छ । प्राधिकरणका निर्देशक राजु श्रेष्ठ प्राधिकरणमा कर्मचारी अभावका कारण पाइलट अध्ययनका लागि विदेश जानेको तथ्यांक राख्न सम्भव नभएको बताउँछन् । भन्छन्, ‘०५८ देखि पाइलट अध्ययन गर्न विदेश जान नेपाल उड्डयन प्राधिकरणको स्वीकृति लिन अनिवार्य बनाइएको हो । तर, अहिलेसम्म स्वीकृति लिएर जाने विद्यार्थीको एकमुष्ट तथ्यांक प्राधिकरणसँग छैन ।’

पढाइमै ३ अर्ब बिदेसियो

पाइलट पढ्न कम्तीमा ४५ देखि ६० लाख रुपैयाँ (कलेजअनुसार) खर्च लाग्छ । उड्डयन प्राधिकरणको भनाइलाई आधार मान्ने हो भने अहिलेसम्म करिब पाँच सय १० जना पाइलटले लाइसेन्स लिएका छन् । जसको पढाइबापत तीन अर्ब ६ करोड रुपैयाँ बिदेसिएको छ । यीमध्ये करिब तीन सयले मात्र रोजगारी पाएका छन् । अन्य सबै बेरोजगार छन् । स्वीकृति नलिएर पढ्नेको संख्यालाई पनि जोड्ने हो भने यसको तथ्यांक हजारको हाराहारीमा पुग्छ । यसरी हेर्दा अहिलेसम्म पाइलट विषयको पढाइकै लागि नेपालको एक वर्षको बजेट बाहिरिसकेको छ । तर, त्यसपछिको प्रतिफल भने सन्तोषजनक छैन । अहिले नेपालले पाइलट बन्नका लागि फिलिपिन्स, चीन, न्युजिल्यान्ड, अमेरिका, लुथेनिया, सिंगापुर, बेलायतजस्ता देशमा पढ्न जान स्वीकृति दिएको छ ।

लाइसेन्स लिन झन् धेरै झन्झट

पहिला कमर्सियल पाइलट लाइसेन्स (सिपिएल) प्राप्त गर्न एयरपोर्ट ट्रान्सपोर्ट पाइलट लाइसेन्स (एटिपिएल) चाहिँदैन थियो । तर, अहिले सिपिएल पाउनका लागि एटिपिएल अनिवार्य गरिएको छ । एटिपिएलका लागि नेपालबाट नेपाल नागरिक
उड्डयन प्राधिकरण (क्यान)ले सिफारिस गरेको स्कुलमा जानुपर्छ । यदि क्यानले सिफारिस गरेकोभन्दा बाहेकको स्कुलबाट एटिपिएल लिएको भए क्यानले परीक्षा लिन्छ र पास गरेपछि मात्र सिपिएल दिन पाइन्छ । एटिपिएलका लागि लिखित परीक्षा हुन्छ ।

१० हजार दस्तुर  तिरेपछि बल्ल परीक्षा

एटिपिएलका लागि प्लेन उडाउनुपर्दैन । १४ घन्टाको कक्षा र त्यहीअनुरूप परीक्षा दिनुपर्ने हुन्छ । एटिपिएलको परीक्षा क्यानले नै जाँच गर्छ । क्यानले लिएको परीक्षा पास नगरे सिपिएल दिन पाइँदैन । कमर्सियल पाइलट लाइसेन्सका लागि परीक्षा दिन पहिला १० जना पुग्नुपथ्र्यो । अहिले एकजना मात्र भए पनि पाइन्छ । एटिपिएल गरेकाले क्यानमा गएर सिपिएलको परीक्षा दिन पाउने व्यवस्था छ । १० हजार दस्तुर तिरेपछि क्यानले समय मिलाएर परीक्षा लिन्छ ।

के छ प्रक्रिया ?

एटिपिएल लिनका लागि क्यानले हैदराबाद, लुथेनिया, अमेरिकाको स्कुलमा ट्रेनिङका लागि सिफारिस गर्ने गरेको छ । अहिले सिंगल इन्जिनको जहाज उडाउन सिकेको ट्रेनिङले मात्र नहुने भएको छ । डबल इन्जिनको जहाज उडाउन सिकेकाले मात्र रोजगारी पाउनेछन् ।

भारतबाट पाइलट ल्याएर प्लेन उडाउने अवस्था थियो

क्या. शेखर काफ्ले, बुद्ध एयर

नेपालको प्राइभेट एयरलाइन्समा काम गर्ने पाइलटमध्ये म पहिलो लटको हुँ । म नेपालको आकाशमा उडेको २६ वर्ष भयो । प्राइभेट एयरलाइन्स सुरु हुँदा पाइलट नभएर भारतबाट पाइलट ल्याएर प्लेन उडाउने अवस्था थियो । अहिले तीन सयभन्दा बढी पाइलट बेरोजगार हुनुपरेको अवस्था छ ।

पाइलटको क्रेज एक्कासि बढेको देख्दा अचम्म लाग्छ । नेपालमा एयरलाइन्सलाई आवश्यक पाइलटको संख्या कति हो भन्ने नबुझी पाइलट पढ्दा यस्तो अवस्था आएको हो । पाइलट पढेर आएर बेरोजगार बनेका पाइलट धेरै बिदेसिए भने केहीले पेसा नै परिवर्तन गरेका छन् । सिपिएल लिएको पाँच वर्षसम्म रोजगार नपाउँदा लाइसेन्सको भ्यालिड हुँदैन । रोजगार नपाउने भएपछि धेरैले खर्च गरेर फेरि रिन्यु गर्दैनन् । यसमा सम्बन्धित पक्षले वेलैमा ध्यान दिनुपर्छ ।

पहिला कमर्सियल पाइलट लाइसेन्स (सिपिएल) प्राप्त गर्न एयरपोर्ट ट्रान्सपोर्ट पाइलट लाइसेन्स (एटिपिएल) चाहिँदैन थियो । तर, अहिले सिपिएल पाउनका लागि एटिपिएल  अनिवार्य गरिएको छ ।

एटिपिएलको ८ देखि १२ महिनाको ट्रेनिङपछि मात्र लाइसेन्सका लागि परीक्षा दिन पाइन्छ । क्याप्टेन हुनका लागि भने तीन हजार घन्टा उडान भरेको हुनुपर्छ । तीन वर्षमा क्याप्टेन हुनका लागि आवश्यक योग्यता पुग्ने भए पनि नेपालको सन्दर्भमा चार वर्षसम्म लाग्छ । तीन हजार घन्टा उडान पुगेपछि एयरलाइन्सले नै क्यानको समन्वयमा परीक्षा गराउँछ । क्याप्टेन बनेपछि भने उडान गरेको घन्टाको हिसाबले रकम पाइन्छ । उनीहरूले एक घन्टाकै एक लाख रुपैयाँसम्म पाउँछन् ।

प्रहरीको फन्दामा  नक्कली पाइलट

नक्कली प्रमाणपत्र बनाएको आरोपमा गत साल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो सिआइबीले काठमाडौंका स्वच्छन्द घलेलाई पक्राउ गर्‍यो । बुद्घ एयरको को–पाइलटको रूपमा कार्यरत घलेले आइएस्सीको नक्कली प्रमाणपत्र बनाएर पाइलट पढेका थिए । उनले त्रिविबाट आइएस्सी पढेको सर्टिफिकेट बनाएको पाइएको थियो । त्यसैगरी नक्कली प्रमाणपत्र बनाएर पाइलट पढेको आरोपमा विशाल कार्कीलाई पनि प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो । गोमा एयरको को–पाइलटको रूपमा रहेका कार्कीले अस्कल क्याम्पसमा आइएस्सी पढेको नक्कली सर्टिफिकेट बनाएका थिए । उनीहरूजस्तै कैयौँ व्यक्तिले नक्कली सर्टिफिकेट बनाएर पाइलट पढेको स्रोत बताउँछ ।

पाइलटको तलब कति ?

नेपालमा पाइलटको तलब यकिन यति नै हुन्छ भन्न सकिने अवस्था छैन । पाइलटको तलब एयरलाइन्सको नियम र तहअनुसार फरक–फरक हुने गरेको छ । क्याप्टेनहरूको तलब मासिक ७ लाख रुपैयाँसम्म हुने गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय उडान भर्नेको भने ८ लाख रुपैयाँ तलब छ । यसबाहेक उडान भरेको छुट्टै पैसा आउँछ । यसरी क्याप्टेनले मासिक डोमेस्टिक उडानको १५ लाखसम्म कमाउँछन् भने अन्तर्राष्ट्रिय उडानको त्योभन्दा केही लाख बढी कमाइ हुन्छ । तर, यो सबै एयरलाइन्समा लागू हुँदैन । एयरलाइन्सअनुसार क्याप्टेनको तलब फरक–फरक हुन्छ । केही एयरलाइन्सले मासिक दुई लाखसम्म पनि दिने गरेका छन् ।

त्यस्तै को–पाइटल, सिनियर पाइलट र जुनियर पाइलटको तलब क्याप्टेनको भन्दा धेरै कम हुन्छ । सरकारी एयरलाइन्समा उनीहरूको मासिक तलब ८० हजारदेखि १ लाख ८० हजारसम्म हुन्छ भने निजी एयरलाइन्समा आपसी सहमतिमा दुईदेखि तीन लाखसम्म हुने गर्छ । त्यसबाहेक उडान भरेबापत उनीहरूले भत्ता पाउँछन् । भत्तास्वरूप उनीहरूले एक उडानको चार हजारसम्म लिन्छन् । यसमा पनि एयरलाइन्सअनुसार सबै गरेर मासिक तीनदेखि पाँच लाखसम्म कमाइ हुन्छ । पढाइ सकेपछि यस पेसामा लागेकाहरूको सुरुको तलब पचास हजारको हाराहारीमा हुन्छ । यो पनि एयरलाइन्सअनुसार फरक पर्छ । त्यसैले पाइलटले मासिक यति नै कमाउँछन् भन्न सकिँदैन । एयरलाइन्स र तहअनुसार तलब र भत्ता गरी उनीहरू मासिक ५० हजारदेखि १६ लाखसम्म कमाउँछन् ।

नाम नखोल्ने सर्तमा एक निजी एयरलाइन्सका क्याप्टेनले गज्जबसँग भने, ‘अहिले मेरो मासिक तलब दुई लाख ३० हजार जति हुन्छ । भत्तासमेत गरेर करिब पाँच लाखसम्म कमाइ हुन्छ ।’ भौगोलिक कारणले खतरा हुने भएकाले पहाडी क्षेत्रमा उडान भर्नेको तलब तुलनात्मक रूपले केही बढी हुने गर्छ । नेपालमा सिनियर पाइलटको तलब मासिक चारदेखि सात लाखसम्म हुने गर्छ । नेपाल एयरलाइन्सका एक सिनियर पाइलटले भने, ‘त्यही हो तलब र भत्ता गरेर मासिक १० देखि १५ लाखसम्म कमाइ हुन्छ । हाम्रो मासिक तलबभन्दा भत्ताबापत बढी आउने गर्छ ।’ मासिक १६ लाख कमाउन भने त्यति सजिलो छैन । त्यसका लागि विभिन्न तह पार गर्दै सिनियर पाइलट बन्नुपर्छ ।

ग्रिनकार्र्डधारी पाइलटको पोल खुलेपछि…

केही समयअघि नेपाल वायुसेवा निगमले एक ग्रिनकार्डधारी पाइलटलाई विज्ञताको नाममा मासिक १० लाख रुपैयाँ तलब खुवाएको रहस्य बाहिर आएको थियो । सरकारले ‘कि ग्रिनकार्ड कि जागिर’को नीति ल्याएपछि निगमले पनि आफ्नो नियमावली संशोधन गरी यही नियम लागू गरेको थियो । तर, त्यसविपरीत पाइलट आङनुरी शेर्पालाई निगमका उच्च अधिकारीको मिलेमतोमा सो रकम दिइएको हो । शेर्पाले मासिक ६ लाख तलब र प्रतिमहिना ७० घन्टा जहाज उडाएबापत प्रतिघन्टा ६ हजार रुपैयाँ भत्ता पाउँथे । उनले ‘वाई १२–ई’ चिनियाँ जहाज उडाउँदै आएका थिए । उनीजस्तै सोही जहाज उडाउनेको तलब भने दुई लाखभन्दा कम छ ।

त्यस्तै केही दिनअघि मात्र निगमले नै एक विदेशी पाइलटलाई मासिक २६ लाख ५० हजार रुपैयाँ तलब दिएर नियुक्त गरेको पोल खुल्यो । ‘अत्यावश्यक र प्राविधिक विशेषताले भरिपूर्ण व्यक्ति’ भन्दै इटलीका ग्याब्रिएल एसेन्जोलाई नियुक्त गरिएको हो । उनले जहाज भने उडाउँदैनन् । चालकको तालिम, जहाज सञ्चालन, नियम पालनाजस्ता कुरा उनी हेर्ने गर्छन् । यसरी विभिन्न बहानामा महँगो रकम दिएर विदेशी पाइलटलाई नियुक्क्ति गर्दा लाखौँ खर्च गरेर पढेका पाइलट भने बेरोजगार हुनु परेको छ । जागिर पाइहाले पनि सुरुवातमा उनीहरूले सन्तोषजनक तलब पाउँदैनन् । मासिक एक लाख तलबका लागि वर्षौँ कुर्नुपर्ने पाइलटहरूको गुनासो छ ।

के भन्छन् बेरोजगार पाइलटहरु ?

ट्रेनिङमै ६० लाख सकाएँ  सञ्जीव (नाम परिवर्तन)

म सन् २००८ मा फिलिपिन्सबाट ट्रेनिङ गरेर आए । नेपाल आएर जागिरका लागि विभिन्न एयरलाइन्सहरू धाएँ । तर, जागिर पाइनँ । सबैले पैसा मागे, मैले पैसा दिन सकिनँ । जसले गर्दा बेरोजगार हुनुपर्‍यो । मेरो लाइसेन्सको सन् २०१३ मा नै म्याद सकिएको छ । अहिले म पुख्र्यौली पेसामा व्यस्त छु । करिब ६० लाख पाइलटको ट्रेनिङमा सकिएको छ । एयरलाइन्सहरूले पाइलटमाथि ज्यादती गरिरहेका छन् ।  लाखौँ खर्च गरेर पाइलट पढेर बेरोजगार भएँ भन्न सक्ने अवस्था छैन । किनभने खुलेर भन्दा थप पीडित बन्न सक्छु । आखिर खुलेर भन्दा पनि  सुनुवाइ हुने होइन । यहाँको व्यवस्थामा परिवर्तन हुँदैन भन्नेमा म ढुक्क छु । झन् समाजले मलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा परिवर्तन आउँछ भनेर म मेरो वास्तविकता खोल्न चाहन्नँ ।

काम पाउन मुस्किल छ निरोज (नाम परिवर्तन)

फिलिपिन्सबाट सन् २००५–०७ मा ट्रेनिङ लिएर मैले सन् २००८ मा लाइसेन्स निकालेको हुँ । त्यसै बर्ष नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणबाट पनि लाइसेन्स पाएँ । त्यसपछि जागिर खोज्ने थालेँ, तर पाइनँ । करिब नौ वर्ष बेरोजगार बस्नुप¥यो । पाँच वर्षसम्म उडान भर्न नसके हाम्रो लाइसेन्सको म्याद सकिन्छ । त्यसपछि फेरि रिन्यु गर्नुपर्ने हुन्छ । मैले करिब ७ महिनाअघि रिन्यु गरेको छु ।

सिपिएल लाइसेन्स प्राप्त गर्दासम्म पाइटल पढ्न ८० लाखसम्म खर्च लाग्छ । लाइसेन्स पाएपछि एयरलाइन्सले पाइलट हायर गर्छ र आफ्नै खर्चमा स्पेसियलाइजेसन गर्नका लागि तालिम गराउँछ । स्पेसियलाइजेसन गर्नका लागि २० देखि ४० लाखसम्म लाग्छ । त्यसपछि एयरलाइन्स छाडेर जान नपाउने सम्झौता गराउँछ । कम्तीमा पाँच वर्ष कतै जान नपाउने सम्झौता हुन्छ । स्पेसियलाइजेसन पहिला एयरलायन्सले नै गराउँथ्यो, तर आजभोलि एयरलाइन्सले पाइलटबाट पैसा लिन्छ । तर, अन्त राम्रो अवसर आए पनि हामी छाडेर जान पाउँदैनौँ ।

ट्रेनिङ कस्टको रूपमा एयरलाइन्सले २५ देखि ३० लाखसम्म लिने गरेको छ । मैले यो तिर्न नमानेर यत्तिकै यत्रो वर्ष काम गरिनँ । अहिले आएर नतिरी काम नपाएपछि तिर्न बाध्य भएँ । तिरेर नै उडान भर्न लागेको छु । पहिला पाइलट कम थिए, पढेर आएपछि काम पाइहाल्थे, अहिले धेरै छौँ, काम पाउन मुस्किल छ । मेरो एकजना साथी पढिसकेपछि अमेरिकामा गएर बसिरहेको छ ।

लाइसेन्स पाएँ, तर जागिर पाइनँ रविन (नाम परिवर्तन)

मैले सन् २००८ मा फिलिपिन्सबाट ट्रेनिङ गरेको हुँ । त्यसै वर्ष मैले क्यानबाट लाइसेन्स पाएँ । तर, जागिर पाइएन । त्यसवेला पाइलट पढेर आउनेको संख्या धेरै थियो । त्यसमाथि एयरलाइन्सहरूले स्पेसियलाइजेसन गर्न लाग्ने खर्च पनि पाइलटबाट नै लिन थाले ।

लाइसेन्स लिएको पाँच वर्षसम्म बेरोजगार बसेँ । त्यसपछि सन् २०१३ मा मेरो लाइसेन्सको म्याद सकियो । लाइसेन्सका लागि ट्रेनिङ लिएको स्कुल जानुपर्छ । पहिला सिपिएल लिनका लागि एटिपिएल लिनुपर्ने जरुरी थिएन । तर, सन् २०१३–१४ मा धेरै जहाज दुर्घटनामा परेपछि युएनले नेपाललाई ब्ल्याक लिस्टमा राख्यो र एटिपिएल अनिवार्य बन्यो । म अब फेरि लाइसेन्स रिन्यु गर्ने सोचमा छु । त्यसैले अहिले एटिपिएलका लागि तयारी गर्दै छु । एकपल्ट कोसिस गर्ने सोचमा छु । अहिले स्पेसलिस्ट ट्रेनिङ कस्ट स्यालरीबाट काट्ने सुविधा दिन थालेकाले केही सजिलो भएको छ ।

क्यान परिवर्तन प्रक्रियाले समस्या भयो सन्दीप (नाम परिवर्तन गरिएको)

मैले सन् २०१२–१३ मा फिलिपिन्सबाट फेडेरेल एभियसन एडमिनिस्ट्रेसन (एफए) गरेर आएको हुँ । त्यसपछि नेपालमा सिपिएलका लागि परीक्षा दिँदा सफल हुन सकिनँ । उता फिलिपिन्सको स्कुलबाट लिएको लाइसेन्स एक वर्षसम्म मात्र थियो । यहाँ नेपालको क्यानमा ६ महिनामा एकपल्ट मात्र सिपिएलका लागि परीक्षा दिन पाइन्थ्यो । मैले एकपल्ट परीक्षा दिएँ, त्यसमा असफल भएँ । अर्कोपल्ट दिन पाइनँ ।

लाइसेन्स रिन्यु गर्न पहिला मेडिकल हुन्छ, त्यसपछि लिखित र १० घन्टाको उडान परीक्षा दिनुपर्छ । र, यो सबै गर्नका लागि एक महिनादेखि २५ दिनसम्मको समय लाग्छ । क्यानले निश्चित मापदण्ड बनाए हामीलाई यस्तो दुःख हुँदैनथ्यो । क्यानले यिनीहरूसँग जति पनि पैसा हुन्छ, जति पनि खर्च गरेर प्रक्रिया पु¥याउँछन् भन्ने मनसायले काम गरेको जस्तो लाग्छ ।
एयरलाइन्सहरूको पनि निश्चित मापदण्ड छैन । पाइलट तालिम गरेर आएपछि पनि जागिर पाउनलाई सोर्सफोर्स लाउनुपर्ने अवस्था छ । कुन माध्यमबाट जागिरमा गएको हो, सोहीअनुसारको व्यवहार हुन्छ । खुला प्रतिस्पर्धाबाट आउनु असम्भवजस्तै छ । किनभने धेरै प्रतिस्पर्धाबाट ल्याउँदैनन् र ल्याए पनि एयरलाइन्सले राख्ने सम्झौता एकदम गाह्रो हुन्छ ।

क्यानको नियम परिमार्जन भएको छ
क्याप्टेन अनुप थापा, सौर्य एयरलाइन्स

बुद्घ एयरमा नौ वर्ष काम गरेर अहिले सेप्टेम्बरदेखि सौर्यमा कार्यरत छु । मैले सन् २००७ मा अमेरिकाबाट पाइलट गरेर आएको हुँ । त्यसवेला पाइलटको संख्या कम थियो । आउना साथ जागिर पाएँ । त्यसपछि पिचक्राफ्ट नाइनटिन हन्ड्रेडको टाइपरेटिङ युकेबाट गरेर आएँ । फेरि सन् २०११ मा बुद्घ एयरलाइन्सबाट नै एटिआरको टाइपरेटिङ अमेरिका पुगेर गरेर आएँ । मैले क्याप्टेन हुन २७ सय घन्टा उडान भर्नुपर्‍यो । सन् २०१२ मा क्याप्टेन भएँ । ग्यारेन्टी आवर मासिक ६० घन्टा छ । मेरो पालामा एटिपिएल जरुरी थिएन । टाइपरेटिङ गर्ने खर्च पनि एयरलाइन्सले नै व्यहोथ्र्यो । अहिले सबै आफैँ अर्थात् पाइलटले नै व्यहोर्नुपर्छ । पछिल्लो समयमा क्यानको नियमहरू परिमार्जन हुँदै आएको छ ।

बल्लतल्ल जागिर पाइयो
को—पाइलट पवन तामाङ, सौर्य एयरलाइन्स

सन् २०१२ मा साउथ अफ्रिकामा पाइलट पढेर आएको हुँ । त्यसवेला पाइलट पढेर आउने धेरै भएकाले जागिर पाइनँ । तीन वर्ष बेरोजगार बन्नुपर्‍यो । नमस्ते एयरलाइन्समा काम गर्ने भनेर जोइन गरेँ । एयरलाइन्स आउन सकेन, एक वर्ष त्यसै गयो । पछि जागिर खोज्दा पाइनँ । परिवारको साथ र सहयोगले गर्दा त्यस्तो धेरै अप्ठ्यारो परेन । बेरोजगार भएकाले मानसिक रूपमा टेन्सन भए पनि परिवारको साथ भएकाले अन्य पेसा वा जागिर खोजिनँ । पछि सौर्य एयरलाइन्समा जागिर पाएपछि जर्मनीमा टिआरजेट टु हन्ड्रेड (TRZ200) को टाइपरेटिङ र अमेरिकामा एटिपिएल गरेर आएँ । एक वषदेखि सौर्य एयरलाइन्समा को–पाइलटको रूपमा काम गरिरहेको छु । कम्तीमा पनि पेसा परिवर्तन गर्नु नपरेकोमा म खुसी छु । म सँगैका धेरै साथीहरू जागिर नपाएका बिदेसिएका छन् ।