हातले नभेट्ने गोडाको उचाइ - Naya Patrika
© 2017 Naya Prakasan Pvt. Ltd.

  बनेपा–७ स्थित बसपार्कमा गौतम भोजनालय नामको होटल सञ्चालन गर्दै आएका दाहाल परिवारको सहस्यमय मृत्यु भएपछि उन्पन्न विवाद समाधान भएको छ । बनेपा नगरपालिका–२ का वडा अध्यक्ष हरिशरण घिमिरेसहित दुई…
पूरा पढ्नुहोस् »

अस्वस्थ भई अस्पताल भर्ना भएका बुवा पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह निवास फर्किने क्रममा उनलाई लिन पूर्वयुवराज पारस नर्भिक इन्टरनेशनल हस्पिटल पुगेका थिए । सार्वजनिक जीवनमा त्यति नदेखिने पारस लामो कपालमा देखा…
पूरा पढ्नुहोस् »

अभिनेत्री सन्नी लियोन आमा बनेकी छिन् । सन्नी र डेनियल वेबरको जीवनमा एक बच्चीको आगमन भएको हो । केही दिनअघि मात्रै सन्नीले आमा बन्ने इच्छा सार्वजनिक गरेकी थिइन् । उनमा…
पूरा पढ्नुहोस् »

पछिल्लो समय काठमाडौंलगायत विभिन्न सहर धुलाम्मे छन् । पुराना सवारीसाधनले पनि वायु प्रदूषण गरिरहेका छन् । धुलोबाट नाक, छालामा एलर्जी हुने, रुघा लाग्ने, फोक्सोसम्बन्धी विभिन्न समस्या हुने गर्छन् । धुलोबाट…
पूरा पढ्नुहोस् »

दुई महिना यता लमजुङमा लोडसेडिङ बढ्न थालेको छ । जिल्लामा निर्माण सम्पन्न जलविद्युत आयोजनाहरुबाट बढी विद्युत उत्पादन हुँदा लोडसेडिङ बढेको हो । बढी उत्पादन भएकै कारण लमजुङका जनताले अघोषित लोडसेडिङको…
पूरा पढ्नुहोस् »

सीमा विवाद सावधानीपूर्वक अवलोकन गरिरहेको अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताको भनाइ अमेरिकाले चीन र भारतबीचको सीमा विवादप्रति गहिरो चासो देखाएको छ । चीन, भारत र भुटानको सीमामा रहेको दोकलामबारे नयाँदिल्ली र…
पूरा पढ्नुहोस् »

चार वर्षको सम्झौता बाँकी रहेकाले ब्राजिलियन स्ट्राइकर नेमार बिक्रीमा नराखेको बार्सिलोनाका अध्यक्ष जोसेपले स्पष्ट पारे पेरिस सेन्ट जर्मन (पिएसजी)को कीर्तिमानी प्रस्ताव नकार्दै बार्सिलोनाले ब्राजिलियन स्ट्राइकर नेमारलाई प्रशिक्षणमा समावेश गरेको छ…
पूरा पढ्नुहोस् »

जीवनका आखिरी दशक (सन् १८७३–१८८३)मा कार्ल माक्र्स आर्थिक दृष्टिले निश्चिन्त भएका थिए । लन्डन प्रवासका प्रारम्भिक वर्षका दारुण दारिद्रय रहेको थिएन । पिताको देहान्तपछि फ्रेडरिक एंगेल्स फुक्का भएर माक्र्स र…
पूरा पढ्नुहोस् »

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का संस्थापक महासचिव हुन्, पुष्पलाल श्रेष्ठ । उनको निधन भएको ३९ वर्ष पूरा भइसकेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट घोषणापत्रलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्दै पार्टी सञ्चालनसम्बन्धी नीति र…
पूरा पढ्नुहोस् »

५५ वर्ष पहिले सीमायुद्ध लडेका हाम्रा दुई छिमेकी देश चीन र भारत फेरि एकपटक आमने–सामने उभिएका छन् । भारत, भुटान र चीनको सीमानजिक चीन र भुटानबीच रहेको विवादित भूमिमा चिनियाँ…
पूरा पढ्नुहोस् »

नयाँ पत्रिकाको न्युजरुममा अहिले सामाजिक अभियन्ता महावीर पुन उपस्थित छन् । उनीसँग उनको अभियान र नेपालमा प्रविधिको विकासका विषयमा अन्तरक्रिया भइरहेको छ । महावीर पुनसँगको अविस्मरणीय अन्तरक्रिया प्रत्यक्ष हेर्नका लागि…
पूरा पढ्नुहोस् »

विश्वास खड्काथोकी, काठमाडौँ   |   असार ०४, २०७४

आन्तरिक राजस्व विभागको छैटौँ तलाको एउटा कोठा । हेर्दा कुनै लाइब्रेरीझैँ देखिन्छ । र्याकमा किताब होइन, विभागका फाइल सजिएका छन् । छेउमा कुर्सी–टेबुल छन्, उत्रै उचाइका । टेबुलमा कम्प्युटर छ भने कुर्सीमा ‘सुब्बा साहेब’ सुशीला ढकाल ।

सुशीला बिस्तारै माउस घुमाउँछिन् । बूढीऔँलाले किबोर्ड थिच्छिन् । तर, यो सबैकोझैँ हातले होइन । कमाल देखाउँछिन् गोडाले । कुनै रहर या गिनिज बुकमा नाम लेखाउने ‘प्राक्टिस’ पनि होइन । यो त सुशीलाको दैनिक मजबुरी हो । कारण, उनका दुवै हात छैनन् । तर, हात नभएर के भो त, गोडा नै काफी छन्, उनलाई कम्प्युटरमा दुनियाँ खोज्न ।

दुई हात र दुई गोडा छन् जसका, तर निराश छन् जीवनप्रति । यस्ता सबैका लागि आशाकी दियो हुन्, सुशीला । स–साना अप्ठ्यारा ठूला–ठूला सफलताका बाधक देख्नेहरूका लागि साहसका प्रतिमूर्ति हुन्, सुशीला । उनलाई देख्दा यस्तो लाग्छ, गोडाले पनि दिमाग उतार्न सक्छ ।

०००
धपक्क बलेको उनको अनुहारमा पश्चातापको धब्बा देखिँदैन । बरु, उत्साहको छाल भेटिन्छ । उनलाई भेट्दा एकसाथ सयौँ प्रश्न जन्मिन्छन्, सोध्नका लागि । मैले एउटा प्रश्न थुतेँ दिमागबाट ।
मेरो प्रश्न– दुई हात नहुनु नै तपाईंको जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो किझैँ पो लाग्यो ?
सोचाइमा डुबिन्, थोरैबेर । जवाफ फर्काइन्, ‘हो, मेरा हात भएका भए केही काम त गर्न सक्थेँ हुँला । तर, यत्रो चर्चा पक्कै पाउँदैनथेँ । मबाट इन्स्पायर भएर थुप्रैले आत्महत्यालाई त्यागिदिएका छन् । शारीरिक रूपमा कमजोर छु भन्नेहरूलाई हौसला मिलेको छ । हात नभए पनि जीवनमा आत्मविश्वासका साथ काम गर्दा थुप्रै अवसर पाएको छु ।’
दोस्रो प्रश्न– हात नहुँदा जीवनमा थुप्रै अवरोधहरू पनि निम्तिए होला नि ?
सुशीलाको जवाफ– शतप्रतिशत असहमत । ओहो ! कत्रो तागत ? म जिल खाएँ । हात नहुनुलाई जीवनको असफलतासँग दाँज्नै चाहन्नन्, उनी ।


‘ड्युटी आवर’ थियो । आन्तरिक राजस्व विभागको फाँट शाखामा चल्दै छ, यो गफगाफ । चर्को गर्मी पाखा लगाउन जुरुक्क उठ्छिन् । गोडा उचाल्छिन् र पंखा चलाउँछिन् । कुर्सीमा बस्न नपाउँदै चिया आइपुग्छ । एक–अर्कासँग अनुमति माग्छौँ, चिया पिउने । तर, म रोकिएँ । चियाको कप हातमा ‘होल्ड’ भयो । कारण, सुशीलाको गोडाले चिया कप उठाउँदै गर्दा मेरा आँखा र मन रोकिन बाध्य भए । उनी चिया पिउँछिन्, म त हेरेको हेरै । एक चुस्की लिएर चियाको कप व्यवस्थित तरिकाले टेबलमा राख्छिन् । बल्ल मैले कप मुखमा जोडेँ ।
तत्काल, मोबाइलको घन्टी बज्यो । मेरो होइन, सुशीलाको । फेरि गोडा लम्काइन् र बूढीऔँलाले ‘रिसिभ’ गरिन् । अनि माझी र बूढीऔँलाको सहाराले टपक्क टिपेर कानसम्म पुर्याइन् । म हेरिरहेछु, एकतमास । कुममा मोबाइल अड्याएर बोल्न थालिन्, मीठो मुस्कान छर्दै ।
म त प्रश्नको चाङ बोकेरै गएको थिएँ । फेरि सोधेँ– कपडा पनि आफैँ लगाउनुहुन्छ ? मेरो प्रश्न फुत्किन नपाउँदै छेवैमा रहेकी अर्की कर्मचारी रोकिन सकिनन्, ‘उहाँले त गाजल पनि आफैँ लगाउनुहुन्छ ।’
अनि, मेकअप पनि ? फेरि प्रश्न गरेँ ।
अब सुशीला नै बोलिन्, ‘हो, खुट्टाले नै लगाउँछु । कपाल पनि आफैँ कोर्छु । अनि, यो कुर्ता आफैँ लगाएर आएकी हुँ । सुरुवाल कम्मरसम्म सार्नचाहिँ अलिक गाह्रो हुन्छ । खाना पनि आफैँ खान्छु । आवश्यक पर्दा खानासमेत पकाइदिन्छु । मलाई जीवनमा कहिल्यै हातको अभाव खड्किएको छैन ।’
सुशीलाको यो जवाफ साँच्चै संसारकै लागि उदाहरणीय लाग्छ । अर्को उदाहरण खोज्न अर्को देश पुग्नुपर्दैन, चर्चित साहित्यकार झमककुमारी घिमिरेसम्म पुग्दा हुन्छ । हो, झमकले जस्तै सुशीलाले पनि गोडाले नै लेख्छिन् । लेखेरै देखाइन् । वा…वा कति राम्रो ‘हेन्डराइटिङ’ !


जब सुशीला जन्मिन् । उनकी आमा संसारकी सबैभन्दा दुःखी थिइन् । सुशीला जन्मेदेखि नै आमाको अनुहारमा बादल छाएको थियो । बादल यति छाएको थियो कि जहिल्यै आँखाबाट आँसु बर्सिन्थ्यो । दाउराजस्ती भएकी थिइन्, उनकी आमा । छिमेकीले भन्थे, ‘कति पीर गरेको, आँसु बगाएरै सकिने भयौ ।’ त्यो वेला आमाले भोगेको जीवन देख्नेहरू अहिले सुनाउँछन्, सुशीलालाई ।
तर, सुशीलालाई जन्मजातै दुवै हात नहुनुको पीडाले कहिल्यै गालेन । सुनाइन्, ‘हाम्रो परिवार ठूलो थियो । स्कुल पनि नजिकै । खेल्नका लागि टाढा जानुपर्थेन । घरवरिपरि नै साथीहरू थिए । उनीहरूसँगै खेल्थेँ । खोइ किन हो, उनीहरूले सहानुभूति देखाउँथे । म कुनै खेलमा कमजोर थिइनँ । गट्टा, चुंगी सबै खेल्थेँ । मलाई हात नहुनुको कुनै आभास नै भएन ।
सुशीला कहानी सुनाउन व्यस्त छिन्, म सुन्न । थपिन्, ‘एक दिन दाइले पढ्दै गरेका वेला कलम लिएर लेख्न खोजेँ । दाइले ओहो ! लेख्न पनि सक्छे कि क्या हो भन्दै स्कुल भर्ना गरिदिनुभयो । अनि स्कुल जान थालेँ । त्यतिवेला, म बुझ्ने भइसकेको थिएँ । सधँै मलिन हुने आमाको अनुहार, मेरो यो कदम देखेर केही बौरिएको पाएँ ।


१० कक्षासम्म सरासर पुगिन्, सुशीला । स्कुलबाट घर पुग्दा आमालाई आफ्नो साथमा पाउँथिन् । विगत सम्झिन्छिन्, ‘आमा जहाँ भए पनि म स्कुलबाट फर्किने वेला जहिल्यै घरमै आएर खाजा तयार पारिदिनुहुन्थ्यो ।’
परिवार शिक्षित हुनुले पनि सुशीलाको जीवनमा सकारात्मक पाटा धेरै मिले । परिवारले सधैँ उनलाई हौसला दिइरह्यो । सुशीला अलिकति भावुक बन्छिन्, ‘परिवारले नै घरबाट बाहिर निकालिदिएको भए, कहाँ यहाँसम्म आइपुग्थेँ र ?’
०३९ मा जन्मिएकी सुशीलाले ०५६ मा एसएलसी दिइन् । तर, एकपटक फेल भइन् । यसको पनि कारण कोट्याउँदै सुनाइन्, ‘चकटीमा बसेर एसएलसी दिइरहँदा मलाई हेर्न आउनेको भीड हुन्थ्यो । मानाैँ, त्यहाँ एसएलसी परीक्षा चलिरहेको छैन, कुनै मेला लागेको छ । मलाई असर गरिरहेको थियो । प्रतिफल रिजल्टमा प्राप्त भयो ।’ यति मात्रै कहाँ हो र ! एसएलसी फेल हुनुको कथा अझै लामो रहेछ । उनी विगतको दुःखमा फर्किन्, ‘हात नभएकै कारण मेरा शिक्षक र दाइहरूले १५ मिनेट समय बढाइदिन आग्रह गर्नुभयो । तर, सुपरिटेन्डेन्टले मानेनन् । लामो माथापच्चीपछि छुट्टै बसेर एसएलसी दिने वातावरण त बन्यो, तर समय थपिएन । त्यो वर्ष फेल भएँ । यहाँनेरचाहिँ विभेदको महसुस भएकै हो ।’
स्याङ्जा पुतलीबजार हो सुशीलाको घर । उनले एसएलसीमा पीडा भोगेपछि अपांगता भएकाहरूलाई थप समय छुट्याउनुपर्ने भन्दै पछि आन्दोलन नै भयो । केही एनजिओहरूले पनि अभियानमा सहयोग गरे । सुशीला भन्छिन्, ‘अर्को वर्षदेखि परीक्षामा समय थप गर्ने व्यवस्था स्थापित भयो ।’
एसएलसी सकेपछि उनी स्याङ्जाकै त्रिभुवन आदर्श उच्च माविमा पढ्न थालिन् । उनको सहयोगका लागि बहिनी पनि सँगै आएकी थिइन् । त्यही समय उनी मूलधारको पत्रिकामा छापिइन् । पत्रिकामा छापिएपछि काठमाडौंको सूर्योदय होस्टेलकी विष्णु थापाले उनलाई यतै ल्याएर पढाइन् । त्यसको एक वर्षमै कम्प्युटर पनि सिक्न थालिसकेकी थिइन् । डिल्लीजार बहुमुखी क्याम्पसबाट ‘पोलिटिकल साइन्स’मा आइए पनि पास गरिन् । त्यसपछि उनले नेपाल मानवअधिकार अपांगता केन्द्रमा जागिर थालिन् । उनको मनमा एउटा सोचचाहिँ आइरहन्थ्यो रे, अपांगहरूका लागि केही गर्नैपर्छ । जागिरसँगै उनले ब्याचलर पनि सकाइन्, समाजशास्त्रमा । उनको पढाइमा कहिल्यै ‘ब्रेक’ लागेन । अन्ततः मास्टर्स पनि सकाइन् । मास्टर्स गर्ने वेला भने उनीसँग जागिर थिएन । दिमागमा नानाथरी कुरा खेले । अपांगताको क्षेत्रमा काम गर्ने भन्दै संस्था दर्ता पनि गरिन् । तर, उनको बाटो निजामतीतिर मोडियो । यो भयो कसरी ? मैले जिज्ञासा राखेँ ।
‘०६५ मा समावेशीको कोटा आयो । एकपटक प्रयास गर्ने आँट गरेँ । ट्युसन पढेँ । अधिकृतको परीक्षा दिएँ । मेरो लेखाइ अर्का एकजनाले हेरेका रहेछन् । परीक्षा सकेर हलबाट निस्किनेबित्तिकै उनले ‘तपाईंले नाम निकाल्नुहुन्छ’ भनेका थिए । मलाई उत्साहित बनाएको थियो,’ सुशीलाले घटना सुनाइन्, ‘तर, रिजल्टमा नाम निस्किएन ।’ एकपटकको असफलतामा उनले हरेस खाइनन् । फेरि नायव सुब्बाको परीक्षा दिइन् । अनि, उनी बनिन्, सुब्बा ।
अब, सुशीलाको कथा मात्रै होइन, आमाको कथा पनि बदलियो । ‘मलाई भेटेपछि आमा भक्कानिएर रुनुभयो, अँगालोमा । यति धेरै रुनुभयो कि सायद कहिल्यै रुनुपर्दैन जस्तोगरी,’ खुसी हुँदै सुशीलाले आमाको खुसी व्यक्त गरिन् ।


आठ वर्षदेखि आन्तरिक राजस्व विभागमा छिन्, सुशीला । अहिले बिल र फाइल मिलाउने गर्छिन् । पहिले–पहिले अन्य शाखामा काम गर्दा, सेवाग्राहीले झ्यालबाट हेर्थे र अचम्म मान्दै सोध्थे रे, ‘सर हुनुहुन्न ?’ सुशीलाले प्रतिप्रश्न गर्थिन् रे, ‘काम भन्नुस् न के पर्यो ?’ अनि फटाफट काम सक्काएर पठाइदिन्थिन् । भन्छिन्, ‘मैले एक मिनेट पनि काम अड्काइनँ ।’ तर, कार्यालयमै कतिपयले काममा शंका गर्दाचाहिँ नमिठो लागेछ ।
केही वर्षदेखि सुशीलालाई विभिन्न ‘ओरेन्टेसन’ र ‘मोटिभेसनल’ कक्षा दिन भ्याइनभ्याइ छ । व्यस्त उनले आफूलाई निकै माया गर्ने जीवनसाथी पाएकी छिन्, त्यो पनि लामो प्रेमपछि बिहेमा बदलेकी । करेन्ट लागेर हात गुमाएका थुप्रैलाई उनले जिउन सिकाएकी छिन् । जीवनप्रति कत्ति पनि गुनासो छैन, उनलाई । उनको खुशीयुक्त जीवनशैलीले एउटा उर्दू सायरी सम्झाउँछ, ‘हातको रेखालाई त्यति महत्व नदिनू, भाग्य उसको पनि हुन्छ, जसको हात नै हुँदैन ।’