टानका अध्यक्ष रिजाल भन्छन् ‘पर्यटनबाट देशको कायापलट सम्भव छ’ - Naya Patrika

दश महिनायता सत्तासाझेदारी गरिरहेका प्रमुख दुई दल कांग्रेस–माओवादी केन्द्र बहुमतीय सरकार गठनको तयारीमा छन् । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले सहमतीय सरकार गठनका लागि बिहीबार सात दिनको समय दिए पनि उनीहरू बहुमतीय प्रक्रियाबाटै…
पूरा पढ्नुहोस् »

अर्थशास्त्रीहरूले लेखेको र त्रिभुवन विश्वविद्यालय अर्थशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्रमुख प्रा.डा. रामप्रसाद ज्ञवालीले सम्पादन गरेको ‘पोलिटिकल इकोनोमी अफ नेपाल’ पुस्तक सार्वजनिक भएको छ । पूर्वअर्थमन्त्रीहरू सुरेन्द्र पाण्डे र डा. रामशरण महतका…
पूरा पढ्नुहोस् »

औषधिको मूल्यमा मनपरी भएको पाइएपछि स्वास्थ्यमन्त्री गगन थापाले सहुलियत दरमा सीधै कम्पनीबाट आयात गर्ने अभियान थालेका छन् । फार्मेसीबाट किनेका औषधि अत्यधिक महँगो भएको भन्दै उनले त्यसलाई रोक्न उत्पादक कम्पनीबाटै…
पूरा पढ्नुहोस् »

नेपाल आयल निगमले नेसनल ट्रेडिङ लिमिटेडको टेकुमा रहेको ५१ रोपनी जग्गा खरिद गर्ने निर्णय गरेको छ । कर्मचारीलाई बिदाइ गर्न हतार गरिरहेको नेसनलट्रेडिङलाई बैनाबापत निगमले २५ करोड रुपैयाँ दिन  लागेको…
पूरा पढ्नुहोस् »

बकिङघम दरबार, डाउनिङ स्ट्रिट, विदेशी दूतावास र वेस्टमिनिस्टरको सुरक्षाका लागि सेना खटिने बेलायतमा आतंकवाद जोखिमको तहलाई सबैभन्दा उच्च विन्दुमा पुर्याइएको छ । अतिवादीले सोमबार राति म्यानचेस्टरमा बीभत्स हमला गरेसँगै सरकारले…
पूरा पढ्नुहोस् »

पहिलोपटक युरोपा लिग जितेसँगै म्यानचेस्टर युनाइटेड सीधै युरोपियन च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणमा छनोट  इंग्लिस क्लब म्यानचेस्टर युनाइटेड पहिलोपटक युरोपा लिग फुटबल प्रतियोगिताको च्याम्पियन बनेको छ । म्यानचेस्टरले शुक्रबार एज्याक्समाथि २–०…
पूरा पढ्नुहोस् »

संविधान कार्यान्वयनको ऐतिहासिक प्रक्रियाबाट हामी अगाडि बढ्दै छौँ । त्यस क्रममा हामीले ७ माघसम्म तीनवटै तहको निर्वाचन सम्पन्न गर्नुपर्छ । यसै क्रममा स्थानीय तहको पहिलो चरणको निर्वाचन (प्रदेश नं. ३,…
पूरा पढ्नुहोस् »

नेपाली पपसंगीतमा चर्चा कमाएका थोरै कलाकारमध्ये नवीन के भट्टराई पनि एक हुन् । १४ वटा एल्बममा स्वर भरेका भट्टराईका सबैजसो गीतले बजार पाए, श्रोताको साथ पाए । साँझपख एकान्तमा, तिमी…
पूरा पढ्नुहोस् »

नेपालको संसद् प्रायजसो आवश्यक काममा कम र अनावश्यक झमेलामा बढी समय बिताउने गर्छ । ०४८ पछिको संसदीय अभ्यासमा संसद्ले गम्भीर राजनीतिक विमर्श, आर्थिक नीतिमाथि सार्थक बहस, सामाजिक रूपान्तरणका कार्यसूचीलाई निष्कर्षमा…
पूरा पढ्नुहोस् »

दललाई दिइएको निर्वाचन चिन्ह लिएर चिर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने पाउनुपर्ने माग राख्दै नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल सहितका व्यवस्थापिका संसद बाहिर रहेका ६६ दलले दलहरुले आइतबार निर्वाचन आयोगमा धर्ना दिएका छन्…
पूरा पढ्नुहोस् »

चन्द्र रिजाल, पर्यटन व्यवसायी एवं टानका अध्यक्ष   |   बैशाख २८, २०७४

पर्यटकलाई आकर्षित गर्न संग्रहालय निर्माण गर्न सकिन्छ । त्यहाँबाट उठेको रकमले त्यही ठाउँको विकास गर्दै अगाडि बढ्ने हो भने पर्यटन क्षेत्रमा कायापलट सम्भव छ । दुर्भाग्य, त्यसतर्फ सरकारको ध्यान गएको छैन । हामीले सोचेजस्तो, देखेजस्तो कुरा सपनामा मात्र सीमित भएको छ ।

तस्विरः चन्दकला क्षेत्री

पर्यटन क्षेत्रमा धेरै सम्भावना छन् । तर, समयसापेक्ष ढंगले ऐन, कानुन नबन्ने र भएका नियमकानुनलाई पनि कार्यान्वयन नगर्ने परिपाटीले गर्दा पर्यटन ल्याउने मात्र होइन, व्यवसाय गर्ने मानिसलाई पनि अप्ठ्यारो भएको छ । यही कारणले गर्दा बोलेको जति कुरा व्यवहारमा उतार्न नसकेको स्थिति छ । अन्य मुलुकमा कुनै नयाँ क्षेत्रको सम्भावना देखियो भने त्यसको नियम कानुन बनाइहालिन्छ । त्यसले मानिसलाई आकर्षित गर्ने, प्रभावित गर्ने गरिन्छ । फेरि अप्ठ्यारो भयो भने त्यसलाई प्रतिस्थापन गर्ने गरी अर्को नियमकानुन बनाइन्छ । तर, हाम्रो मुलुकमा त्यो छैन ।

हिमालमा किन निषेधित क्षेत्र ?
०३५ देखि बनेको पर्यटन ऐन अहिलेसम्म छ । नियमावली त्यही छ । काम गर्नका लागि वातावरण हुनुपर्छ । जस्तो व्यवसायीलाई सहज ढंगले ऋणको व्यवस्था गर्ने, आएका पर्यटकलाई सहज ढंगले घुमाउने वातावरण, कर प्रणालीलाई समयसापेक्ष परिवर्तन आवश्यक छ । तर, हाम्रोमा एकपटक कानुन बनेपछि त्यो पचासौँ वर्षसम्म कायमै हुन्छ । त्यसले कति हानि ग¥यो भन्ने अध्ययनसमेत हुँदैन । नेपालमा पर्यटनका धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि कानुनकै कारण नेपाल पर्यटकीय देश हो र पर्यटनकै कारण देशको आर्थिक अवस्था सबल बनाउन सकिन्छ र जनताको जीवनस्तर उकासिन्छ भन्न सकिएको छैन । जस्तै नेपाल र भारत, नेपाल र चीन तथा चीन र भारतबीच विगतमा झगडा थिए । यो बीचमा त्यो रहेन । हाम्रोमा खुला सिमाना हुँदाहुँदै पनि उच्च हिमालमा पर्यटक लाने अवस्था छैन । त्यहाँ निषेधित क्षेत्र घोषणा गरिएको छ । चीन र भारतको सीमामा निषेधित क्षेत्र हुनु नपर्ने अनि हाम्रो हिमालहरूमा चाहिँ निषेधित क्षेत्र किन हुने ? निषेधित क्षेत्र हुनेबित्तिकै त्यहाँ सहज ढंगले काम गर्ने वातावरण बन्दैन । त्यसकारण त्यो क्षेत्रमा पर्यटक लान सकिँदैन । एउटा गन्तव्य फोहोर भयो, असुरक्षित भयो, भूकम्पले क्षति ग¥यो भने अर्को गन्तव्यमा लानुपर्छ । किनभने नेपालमा प्रायः उस्तैउस्तै हिमाल छन् । अथवा मानिस एउटामा दिक्क लाग्यो भने अर्कोमा जान चाहन्छ ।

राज्यको सहयोगी भूमिका भएन
पर्यटन पदयात्राकै महत्वपूर्ण गन्तव्य हो नेपाल । यहाँ जस्तोसुकै पदयात्रा पनि गर्न सकिन्छ । अत्यन्तै जोखिमपूर्ण, मध्यम स्तरको र जोखिममुक्त यात्रा गर्न सकिने पहाड तथा विभिन्न किसिमका हिमाल छन् । उच्च हिमाली क्षेत्रमा जाने मानिस मरिराखेका छन् । त्यसको जोखिम छ । किनभने हाम्रोमा को कहाँ छ भनेर हेर्ने संयन्त्र छैन । विश्वका अरू मुलुकमा त्यो सुविधा छ । को मानिस कहाँ हिँडिराखेको छ, के गरिराखेको छ, त्यसलाई हेर्ने ट्र्याकिङ सिस्टम छ । त्यसकारण पनि सुरक्षाका दृष्टिकोणले, सूचनाको दृष्टिकोणले पनि गाइड आवश्यक छ । त्यसले रोजगारीको पनि विकास हुन्छ । मलेसिया, दुबई, अमेरिका वा युरोपमा गएर काम ग¥यो भने त्यहीँको विकास हुने हो । जनशक्तिविना विकास सम्भव छैन । नेपालमै काम गर्ने वातावरण भयो भने मात्र नेपालको विकास सम्भव छ । त्यसका लागि पर्यटन क्षेत्रको महत्वपूर्ण योगदान रहन्छ । यति राजस्व उठ्यो भन्ने हिसाबले मात्र हेर्नुहुँदैन । कहिलेकाहीँ त्यही करका कारण अन्य देशको व्यवसायीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेको अवस्था पनि हुन सक्छ । भोलि चीन, भारत, भुटानलगायतका मुलुकसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्छ । सार्क मुलुकमा पनि हाम्राजस्ता पर्यटकीय ठाउँ छन् । त्यहाँका पर्यटकलाई नेपाल तान्नका लागि पनि करमा कहिलेकाहीँ सहुलियत दिनुपर्छ ।

सपनामा सीमित विकास
पर्यटन क्षेत्रमा सम्भावना छ भनेर मात्र पुग्दैन । त्यसका लागि बजेट, भौतिक संरचना, सूचनामैत्री वातावरण आवश्यक पर्छ । प्राकृतिक सम्पदा बेचेर मात्र पनि हुँदैन । हामी नेपाली भइरहेका हिमाल र प्राकृतिक सम्पदाहरू हेर्न रुचाउँदैनौँ, तर कहीँ झगडा भयो भने त्योचाहिँ हेर्न मनपराउँछौँ । कति कुरा मानिसले बनाउनु पनि पर्छ । बनाएको कुरामा पनि राजस्व आउँछ, रोजगारी सिर्जना हुन्छ । पर्यटकलाई आकर्षित गर्न संग्रहालय (थारू, शेर्पा, बिउविजन, फलफूल आदि) पनि निर्माण गर्न सकिन्छ । त्यहाँबाट उठेको रकमले त्यही ठाउँको विकास गर्दै अगाडि बढ्ने हो भने पर्यटन क्षेत्रमा कायापलट सम्भव छ । तर, त्यसतर्फ सरकारको ध्यान गएको छैन । त्यसकारण तपाईं–हामीले सोचेजस्तो, देखेजस्तो कुरा सपनामा मात्र सीमित भएको छ ।

यकिन तथ्यांक नै छैन
कति पर्यटक कुन देशबाट आए, कति दिन भ्रमण गरे, कतिले हिमाल आरोहण गर्न चाहँदा रहेछन्, कति उमेर समूहका बढी छन् भन्ने तथ्यांक छैन । कुन देशका मानिसलाई आकर्षित गर्न के गर्नुपर्छ, उनीहरूको स्वभाव कस्तो छ, कस्तो क्षेत्र घुम्न चाहन्छन्, के–के हेर्न चाहन्छन् भन्ने तथ्यांक नभएपछि सोहीअनुसारको काम गर्न सकिँदैन । कति आए, कति गए भन्ने तथ्यांक छैन । तैपनि टिम्स (पदयात्रा सूचना व्यवस्थापन प्रणाली) हामीले बेच्ने भएकाले पदयात्रामा गत सालभन्दा ४० प्रतिशत पर्यटक बढेका छन् ।

कतिपय नेपाल आउने पर्यटक अमेरिका, युरोपमा बस्ने ग्रिनकार्ड होल्डर पनि हुन्छन् । कति मानिस नागरिक पनि छन् । उनीहरू अमेरिकन, ब्रिटिस आदि भिसामा आउँछन् । उनीहरूको आफ्नै घर छ । आफन्तको घर छ । त्यसरी आफ्नो र आफन्तको घरमै बस्छ भने त्यसलाई पर्यटक मान्न सकिँदैन । किनभने उसले पे गर्दैन । यसकारण पनि पर्यटक यति आए भनेर भन्न सक्ने स्थिति छैन । स्थलमार्गबाट कति पर्यटक आइराखेका छन् भनेर हेर्ने सिस्टम नै छैन । भएका फाइलहरू पनि अव्यवस्थित छन् । तैपनि हामी नेपालमा पर्यटकहरू बढिराखेको देख्छौँ । होटेल पनि बढेका छन् । दक्ष जनशक्ति राखेर कम्प्युटरमै रेकर्ड राख्न सकियो भने यकिन तथ्यांक आउँछ । अध्ययन, अनुसन्धान गरेर अगाडि बढियो भने पर्यटक बढाउन सकिन्छ । त्यसका लागि राज्यले दक्ष जनशक्तिलाई विदेश पलायन हुनबाट रोकेर अनुसन्धानमा लगाउनुपर्छ । त्यही ढंगले प्रशासनिक संयन्त्रमा नियुक्ति गरिनुपर्छ ।

प्रविधिमैत्री पर्यटन क्षेत्र आवश्यक
कमिसन, भ्रष्टाचार गर्न पाइँदैन भनेर हो कि किन हो राज्य संयन्त्रमा बसेकाहरूले परदर्शिता अपनाएका छैनन् । विधिविधानबाट काम हुने, व्यक्तिको जन्मकुण्डली कम्प्युटरमा रेकर्ड हुने अवस्था भयो भने तलमाथि गर्न सक्दैन । कुन परिवारमा जन्मियो, स्वास्थ्य स्थिति के छ, कहाँ कति खर्च गरेको छ जस्ता सबै विषय थाहा हुन्थ्यो । त्यसपछि कमिसन, भ्रष्टाचार पनि रोकिन्थ्यो । तर, हाम्रोमा त्यो छैन । पर्यटनको क्षेत्रमा प्रविधिको विषयमा हामीले धेरै कुरा उठायौँ । सचेत मानिसले कुरा उठाए, तर राज्य किन सुन्दैन ? के कुराले अप्ठ्यारो छ त ? ४० प्रतिशत पनि बजेट खर्च नहुने अवस्था किन आयो ? खर्च गर्न नसकेर, नजानेर वा नचाहेर हो ? बजेट खर्च नहुने र काम पनि नहुने स्थितिले देशलाई कहाँ पु¥याउँछ ? अनुसन्धान गरिरहने अवस्थामा नयाँ–नयाँ सम्भावना देखिन्छन्, तर कामै थालिएन भने केही पनि देखिँदैन । त्यसकारण पनि प्रविधिमैत्री पर्यटन क्षेत्र बनाउनु आवश्यक छ । राज्य, राजनीतिक दल, राजनेताहरू र आममानिसको ध्यान मुलुक बनाउनेतिर गएन । जो शक्तिमा छन्, उनीहरूको भूमिका भएन । सचेत मानिसले त्यसतर्फ खबरदारी गरिरहनुपर्छ । किनकि उनीहरूले नगरेकै कारण हामीले चाहेजस्तो परिणाम निकाल्न सकेनौँ ।

आन्तरिक पर्यटककै कारण मुलुक बन्ने रहेछ भन्ने उदाहरण विभिन्न मुलुकले दिएका छन् । आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि सरकारले बिदाको वातावरण बनाइदिनुपर्छ । सरकारी कर्मचारीका लागि बिदामा यति खर्च गर्ने भनिएको छ, तर कार्यान्वयनमा ल्याइएको छैन ।

निजी क्षेत्रको भरमा पर्यटन क्षेत्र
व्यावहारिक रूपमा हेर्दा निजी क्षेत्रकै कारण पर्यटन क्षेत्र यहाँसम्म आएको देखिन्छ । तर, निजी क्षेत्रले पनि पर्याप्त मात्रामा गर्न सकेको छैन । निजी क्षेत्र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा गयो, मार्केटिङ ग¥यो । पर्यटक ल्यायो, पर्यटकलाई खुसी पारेर पठायो । सके विदेशमा शाखा खोल्यो । त्यसैमा समय बितेको छ । निजी क्षेत्रले नेपालकै कुनाकाप्चामा शाखा विस्तार गर्ने आँट गरेका छैनन् । नाफाबाट सहज ठाउँमा मात्र लगानी गर्ने होइन, दुर्गम क्षेत्रमा पनि लगानी गर्नुपर्छ । ढिलै भए पनि त्यहाँबाट पनि प्रतिफल आउँछ । हाम्रो मुलुकमा कमाएको रकम हाम्रै मुलुकमा लगानी हुनुपथ्र्यो । निजी क्षेत्र त्यसरी अगाडि बढेको छैन । अमेरिका, बेलायतमा लगानी गर्नेको ध्यान डोल्पा र जुम्लामा पुग्न सकेन । पर्यटकीय गतिविधिमा सरकारको ध्यान त पटक्कै गएको छैन । बाध्य भएर आफ्नो व्यवसायलाई नाफामा लाने काम निजी क्षेत्रबाट भएको छ । निजी क्षेत्रले नै विदेशमा प्रचारप्रसार गरेका छन् । समग्र देशको विकासमा भन्दा पनि आफ्नो क्षेत्रको विकासमा मात्र लाग्ने सोच निजी क्षेत्रको छ । यसबाट निजी क्षेत्र माथि उठ्नुपर्छ ।

स्कुलिङ नै गलत
जन्मजात नै हाम्रो स्कुलिङ युरोप, अमेरिकाका नै पर्यटक हुन् भन्ने भयो । उनीहरूले नै बढी खर्च गर्छन्, उनीहरूमै बढी ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ भन्ने नेपालीको सोचाइ छ । चीन र भारतको मार्केटिङमा हाम्रो ध्यान छैन । जब कि युरोप, अमेरिकाबाट भन्दा भारत र चीनबाट धेरै पर्यटक आउँछन् । पछिल्लो समय चिनियाँहरू धेरै नेपाल भ्रमणमा आउन थालेका छन् । भारत र चीनबाट एक प्रतिशत मात्र नेपाल आए भने पर्याप्त हुन्छ । अहिले समयअनुसार पर्यटक आउने भन्ने कुरा पनि पुरानो भइसकेको छ । पर्यटनका लागि नेपालको महत्वपूर्ण पदयात्रा हो, तर अन्य पनि पर्यटकहरू आउँछन् भन्ने पुष्टि भइसकेको छ । सबै वेला उत्तिकै पर्यटक आउने अवस्था बन्दै छ । तर, हाम्रो ध्यान त्यता नजानु दुःखद हो । त्यसकारण भारतीय र चिनियाँ पर्यटक भित्र्याउने तर्फ हामीले ध्यान दिनुपर्छ ।

आन्तरिक पर्यटक प्रवद्र्धन गर्न
आन्तरिक पर्यटककै कारण मुलुक बन्ने रहेछ भन्ने उदाहरण विभिन्न मुलुकले दिएका छन् । आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि सरकारले बिदाको वातावरण बनाइदिनुपर्छ । सरकारी कर्मचारीका लागि बिदामा यति खर्च गर्ने भनिएको छ, तर कार्यान्वयनमा ल्याइएको छैन । वित्तीय संस्थाहरूले पनि बिदामा यसरी जाने भन्ने कुरा गरेका छन्, तर व्यवहारमा कार्यान्वयन भएको छैन । सबै ठाउँमा कर लगाउने वातावरण बनाउनुपर्छ । दूरदराजमा पनि कर लगाउनुपर्छ । त्यो भयो भने नक्कली बिलको समस्या हुँदैन । होइन भने नक्कली बिल बनाएर राज्यलाई ठग्ने प्रवृत्ति कायमै रहन्छ । स्वास्थ्यलाई पनि फाइदा, ज्ञान पनि हुने र राज्यलाई पनि फाइदा हुने बाटो समात्न ढिला गर्नुहुँदैन । स्थानीय सरकार बनेपछि स्थानीय तहमै खर्च गर्ने स्थिति बन्छ । त्यो वातावरण बनाउनेतर्फ राज्य गम्भीर हुनुपर्छ । आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धन गरियो भने सबै क्षेत्रको विकास सम्भव छ ।
(प्रेम गौतमसँगको वार्तामा अधारित)