विप्रेषणमाथि अधिक निर्भरताको जोखिम - Naya Patrika
© 2017 Naya Prakasan Pvt. Ltd.

स्थानीय तह निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा सरकारले सीमावर्ती क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारेको छ । निर्वाचन सुरक्षालाई ध्यानमा राखेर भारतसँग जोडिएका सबै सीमा नाका सोमबार बिहानैदेखि बन्द गरिएका छन् । भारतसँग जोडिएका…
पूरा पढ्नुहोस् »

नेपालको विश्वकर्मा समुदायका युवतीहरूको क्षमता र प्रतिभा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उजागर गर्ने उद्देश्यले मिस विश्वकर्मा इन्टरनेसनल आयोजना हुने भएको छ । एक वर्षअघि मिस विश्वकर्मा पूर्वाञ्चल आयोजना गरिसकेको मोनाली…
पूरा पढ्नुहोस् »

शरीरको आन्तरिक तथा बाहिरी स्वास्थ्य कायम राख्न योगको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । यही कारण पछिल्लो समय सहरीकरण र सेवासुविधाले अल्छी भएका मानिसहरूको योगप्रतिको आकर्षण बढ्दो छ । विभिन्न सेवासुविधाले धेरै…
पूरा पढ्नुहोस् »

संशोधित मापदण्ड कार्यान्वयनमा ल्याएपछि ६ मुलुकमा श्रम सहचारी नियुक्तिको तयारी स्थानीय तह निर्वाचनका कारण स्थगित भएको श्रम सहचारी नियुक्ति प्रक्रिया दोस्रो चरणको निर्वाचनलगत्तै सुरु हुने भएको छ । श्रम तथा…
पूरा पढ्नुहोस् »

भारतको राजधानी नयाँदिल्ली नजिकैको एउटा गाँउलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नाम राखिएको छ । उत्तरी हरियाणा प्रदेशको मेवात जिल्लाको मारोरा गाउँलाई ‘ट्रम्प गाउँ’ नामाकरण गरिएको हो । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र…
पूरा पढ्नुहोस् »

 भारोत्तोलनका प्रमुख प्रशिक्षक ओलम्पियन सुनीललाल जोशीको ५३ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । जोशीको बाँसबारीस्थित गंगालाल राष्ट्रिय हृदयरोग केन्द्रमा आइतबार निधन भएको हो । सन् १९९६ मा अमेरिकाको अटलान्टामा भएको…
पूरा पढ्नुहोस् »

अरूको बुई चढेर सगरमाथा पुग्ने रहर विकास भनेको आर्थिक विकासलाई मात्रै लिने हो भने यो जनताको समृद्धि वा उकासिएको जीवनस्तर हो । यस्तो समृद्धि ऊ स्वयंले आफ्ना लागि ल्याउने हो…
पूरा पढ्नुहोस् »

राप्रपा नेपाल र राप्रपाबीच एकीकरण भएपछि अध्यक्ष बनेका कमल थापाको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै डा. प्रकाशचन्द्र लोहनीले एकीकृत राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राष्ट्रवादी) गठन गरी अध्यक्ष बने । झन्डै चार दशक लामो…
पूरा पढ्नुहोस् »

विष्णुबहादुर रावल ९८ वर्षका भए । १४ असारको निर्वाचनमा उनी बझाङको दुर्गाथली गाउँपालिका—३ मा कांग्रेसबाट वडाध्यक्षको निर्वाचनमा उम्मेदवार भएका छन् । यता ९५ वर्षका टेकबहादुर तामाङ ओखलढुंगाको चम्पादेवी गाउ“पालिका सदस्यका…
पूरा पढ्नुहोस् »

दललाई दिइएको निर्वाचन चिन्ह लिएर चिर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने पाउनुपर्ने माग राख्दै नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल सहितका व्यवस्थापिका संसद बाहिर रहेका ६६ दलले दलहरुले आइतबार निर्वाचन आयोगमा धर्ना दिएका छन्…
पूरा पढ्नुहोस् »

दुनबहादुर बुढाथोकी   |   बैशाख ०८, २०७४

विप्रेषण ! जसको भरमा अर्थतन्त्रमा रक्त सञ्चार भइरहेको छ । वैदेशिक रोजगार ! जुन विप्रेषण भित्राउने गतिलो माध्यम हो । नेपाली कामदार ! जो थ्रिडी अर्थात् डर्टी, डेन्जर र डिफल्ट कार्य गर्न किञ्चित धक मान्दैनन् । त्यसो त विप्रेषण नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड बनिसकेको छ । जिडिपीको आधारमा विप्रेषण भित्राउने मुलुकको कोटीमा नेपाल पाँचौँ स्थानमा छ । विप्रेषण, ०६८-६९ मा तीन खर्ब १५ अर्ब भित्रिएकोमा ०७२-७३ मा यो आँकडा ६ खर्ब ७९ अर्ब पुगेको छ । भारत र अनौपचारिक क्षेत्रबाट भित्रिने विप्रेषणसमेत हिसाब गर्दा यो सात खर्बभन्दा बढी हुन्छ, जुन औसत दैनिक एक अर्ब ९१ करोडको आँकडा हो । ०७२-७३ मा भित्रिएको विप्रेषण जिडिपीसँगको अनुपात ३२.१ प्रतिशत छ । जुन सोही वर्षको बजेटको ८१.२० प्रतिशत र राजस्व आयको १३७ प्रतिशत हो । तथापि, कुल कामदारमध्ये अदक्ष तथा अर्धदक्ष कामदारको हिस्सा भीमकाय छ । जहाँ, दक्ष एक प्रतिशत, अर्धदक्ष २५ प्रतिशत र अदक्ष ७४ प्रतिशत बाहिरिएका छन् ।

विप्रेषणबाट प्राप्त हुने आयको वृद्धिदर पछिल्ला दिनमा घट्दो क्रममा छ । ०६५-६६ मा ४७ प्रतिशतले वृद्धि भएको विप्रेषण आय ०७१-७२ मा १३.६ प्रतिशत र ०७२-७३ मा १० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । तथापि, ०६५-६६ मा विप्रेषण आय जिडिपीको २१.२ प्रतिशत रहेकोमा ०७२-७३ मा ३२.१ प्रतिशत पुगेको छ । प्रस्तुत आँकडाबाट बुझ्न सकिने कुरा भनेको नेपाल विप्रेषणको आयमाथि अन्धाधुन्ध निर्भर बन्दो छ भन्ने नै हो । जब कि विप्रेषण दीर्घकालीन आर्थिक स्वास्थ्यका लागि हितबर्धक हुन सक्दैन ।

त्यसो त दुई दशकयता नेपालको अर्थतन्त्रमा मूलभूत परिवर्तन भएको छैन । तैपनि गरिबी दिनानुदिन घटिरहेको छ । ०५२-५३ ताका ४२ प्रतिशत रहेको गरिबी, ०६७-६८ मा २५.१६ प्रतिशत हुँदै ०७१-७२ मा २३.८२ प्रतिशतमा ओर्लिएको छ । गरिबी घट्नु वस्तुतः विप्रेषणकै कमाल हो । केही वर्षअघिको विश्व मन्दीले असर गर्न नसक्नुमा पनि विप्रेषणकै हात रहेको थियो । परन्तु, विप्रेषणको उपयोग उत्पादनमूलक क्षेत्रमा अत्यन्त न्यून हुँदा आर्थिक वृद्धिमा भने टेवा पुग्न सकेको छैन । पछिल्लो एक दशकको औसत आर्थिक वृद्धि ४.१ प्रतिशत मात्र हुनुले यो पुष्टि हुन्छ ।

मनग्य विप्रेषण भित्रिएकोमा शंका गर्ने स्थान छैन । तर, गाँठी कुरा विप्रेषण भित्रिनु ठूलो होइन । खाँटी कुरा त विप्रेषणको उपयोग के, कति, कहाँ र कसरी गरियो भन्ने हो । वार्षिक ६ खर्ब ७९ अर्ब भनेको थोरै राशी होइन । ठिकै छ, पुरै राशी बचत गर्न नसकिएला, मानिलिऊँ ५० प्रतिशतचाहिँ उपभोगमै सिध्याइएला, बाँकी ५० प्रतिशत भनेको ३.४० खर्ब हो । सो ३.४० खर्ब भन्नु थोरैतिनो रकम होइन । सो ३.४० खर्बको अवसर लागत (अपर्चुनिटी कस्ट) प्रतिमेगावाट सरदर २० करोडका दरले १७ सय हजार मेगावाट जलविद्युत् वा प्रतिकिलोमिटर सरदर दुई करोडका दरले १७ हजार किलोमिटर पक्की सडक अथवा प्रतिकिलोमिटर सरदर १० करोडका दरले तीन हजार चार सय किलोमिटर रेल्वे लाइन निर्माण गर्न सकिने राशी हो । यहाँनेर चिन्ता गर्नुपर्ने विषय भनेको विप्रेषणको समुचित उपयोग भइरहेको छ वा छैन, विपे्रषणको प्रयोग जलविद्युत्, सुरुङमार्ग, रेल्वे वा यस्तै उत्पादनमूलक क्षेत्रमा भयो वा भएन भन्ने हो । तर, दुर्भाग्यको कुरा यी र यस्ता क्षेत्रमा विपे्रषणको किमार्थ सदुपयोग हुन सकेको छैन । पछिल्लो जीवनस्तर सर्वेक्षणले विप्रेषणको ७९ प्रतिशत उपभोगमा, सात प्रतिशत ऋण भुक्तानीमा र बाँकी शिक्षा, स्वास्थ्यमा खर्चिने गरिएको देखाएको छ । कुल विप्रेषणको दुई प्रतिशत मात्र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा उपयोग हुन सकेको छ । जब कि घरजग्गा, जमिन, सुन, टिभी, फ्रिज, कारमा खर्र्चिएको रकमले न त राष्ट्रिय उत्पादन वृद्धि गर्छ, न त आयात प्रतिस्थापन नै ।

दैनिक १५ सय हाराहारीमा युवा पलायन हुँदा उनीहरूबाट औसत दैनिक १.८६ अर्ब भित्रिरहेको, साँचो हो । अब प्रश्न उठ्छ, कि वैदेशिक रोजगार श्रमशक्ति थेग्ने अजरअमर औजार हुन सक्छ ? सवाल यो पनि उठ्छ कि विप्रेषण मुलुकको आर्थिक स्वास्थ्य तन्दुरुस्त राख्ने अचुक उपाय हुन सक्छ ? अथवा विप्रेषणबाट उद्योगधन्दा, कलकारखाना, जलविद्युत्, रेल्वे, सुरुङमार्ग निर्माण हुन सक्छ ? भए गरेका नजिर छन् ? उत्तर हो– वैदेशिक रोजगार श्रमबजारमा ओइरिने साढे चार लाख श्रमशक्तिलाई थेग्ने औजार हुन सक्दैन । विप्रेषणद्वारा आर्थिक स्वास्थ्य दीर्घकालसम्म हृष्टपुष्ट र निरोगी राख्न पनि सकिँदैन । विप्रेषणको बलबुतामा कुनै मुलुकमा उद्योगधन्दा, कलकारखाना, जलविद्युत् आयोजना सायदै मौलाएका छन् । नेपाल पनि त्यसबाट अछुतो छैन, रहन पनि सक्दैन । यसको आशय मानवपुँजी निर्यात र विप्रेषण आय केबल अड्को पड्को तेलको धूप मात्र हुन सक्छ । न कि आर्थिक स्वास्थ्य तन्दुरुस्त पार्ने दीर्घकालीन हतियार ! यहाँनेर भुल्नै नहुने कुरा भनेको, हामीले विदेशमा श्रम मात्र बेचिरहेका छैनौँ, बरु स्वाभिमान र सम्मानसमेत लिलाम गरिरहेका छौँ ! जब कि बेच्नुपर्नेचाहिँ सीप र हाम्रो बौद्धिकता हो । हामीले यो बुझिरहेका छैनौँ कि मानवपुँजी निर्यात गरेर दुनियाँमा कोही समृद्ध भएका छैनन् र हामी पनि समृद्ध बन्न सक्दैनौँ । यसर्थ, बर्सेनि पौने सात खर्ब विप्रेषण भित्रायौँ, एक सय १० मुलुकमा जनशक्ति पठायौँ भनेर नाक फुलाउनुको अलावा हाम्रो अर्थतन्त्र कतै कुबाटोमा हिँडिरहेको त छैन ? कथंकदाचित वैदेशिक रोजगारका ढोका बन्द हुन गए भने हाम्रो अर्थतन्त्र भीषण अन्योलमा पर्ने त होइन ? एकपटक सोच्नु आवश्यक छ ।

(बुढाथोकी नेपाल टेलिकमका व्यापार अधिकृत हुन्)